Verkiezingen: koe zoekt wei

Bij het woord ‘provincie’ denken de meesten van ons aan het platteland en bij het platteland denken we aan uitgestrekte weiden met grazende koeien. Maar dit typisch Nederlandse beeld dreigt steeds verder te verdwijnen. Dat is een verlies voor ons landschap, maar het is nog veel erger voor de betrokken koeien die nooit meer buitenkomen en hun hele leven binnen in een stal moeten slijten. Provincies spelen bij de teloorgang van de weidegang een belangrijke rol en daarom kan jij bij de provinciale verkiezingen op 18 maart ook op dit gebied invloed op uitoefenen.
Bert van den Berg

Door: Bert van den Berg Programmamanager Veehouderij

Verkiezingen: koe zoekt wei

Wat is er aan de hand? Steeds meer melkveebedrijven groeien van 70 à 80 koeien naar 150 dieren of nog veel meer. Daartoe bouwt de melkveehouder wel een grotere stal, maar breidt hij niet zijn areaal weidegrond uit. En om de melkproductie nog verder op te voeren wil hij zijn koeien vaker melken. Gevolg is dat hij stopt met het weiden van zijn koeien. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bleef in 2013 al 30% van de koeien het hele jaar op stal. In 1979 was dit nog 8%. Het instituut Alterra van Universiteit Wageningen schat dat in 2020 nog 57% van de koeien weidt en 43% dus niet meer.

Melkquotum afgeschaft

Dit proces wordt nog eens versterkt doordat de Europese Unie per 1 april 2015 de melkquotering afschaft. Boeren zijn hierdoor niet langer gelimiteerd in de hoeveelheid melk die ze mogen produceren. Boeren krijgen dan onherroepelijk te maken met schommelende opbrengstprijzen waar een prikkel vanuit zal gaan om zo veel mogelijk melk tegen zo laag mogelijke kosten te produceren. Bij bedrijven die veel geld geleend hebben om uit te breiden, zal dit verschijnsel zich nog sterker voordoen. De melkveehouderij wordt zo grootschaliger en intensiever, en de koe dreigt op die manier het industrie-varken en de plofkip achterna te gaan.

In hoeverre koeien nog weidegang krijgen, verschilt sterk per provincie. Zo wordt in de westelijke provincies nog 90% van de koeien geweid. Het laagst ligt dit in Zuidoost Brabant en Limburg waar nog maar 54% van de koeien weidegang krijgt.

Koe de dupe

De koe is al een 'topsporter' die twee keer zoveel melk geeft als een halve eeuw geleden, laat haar dan op z'n minst van april tot november de wei in. Als aan de groei van de melkveehouderij geen voorwaarden worden verbonden om het dierenwelzijn te waarborgen, dan wordt de koe het kind van de rekening.

Want, ook verreweg de meeste nieuwbouwstallen zijn krap en hebben een te harde ondergrond . Er is onvoldoende ruimte voor kuddegedrag en comfortabel lopen en liggen. Het gevolg is stress, klauw- en pootproblemen, uierontstekingen en slijt-, druk- en doorligplekken. En hoe meer dieren je dicht op elkaar houdt, hoe makkelijker er ziektes kunnen optreden die onderling en aan de mens worden doorgegeven. Weidegang is dan ook van groot belang voor de koe om te herstellen van de periode in de stal. In de wei hebben koeien meer ruimte voor hun normale gedrag, kunnen ze wel comfortabel lopen en liggen en hebben ze veel minder last van pijnlijke ontstekingen. Dat frisse lucht en zonlicht ook gezond is voor dieren hoeft verder geen betoog, lijkt mij.

Weidegang verplichten

De enige manier om de terugloop van weidegang om te buigen is deze verplicht te stellen. Provincies kunnen dit in hun ruimtelijke ordeningsbeleid doen, maar laten het tot nu toe af weten. Ze staan bouwblokken van 1,5 tot 4 hectare toe, waardoor melkveehouders megakoeienstallen kunnen bouwen. En provincies bestempelen weliswaar de melkveehouderij als grondgebonden landbouw, maar de definities die zij daarbij hanteren zijn zo vaag dat ze alle ruimte laten koeien niet te weiden maar permanent op te stallen. Het beste is dat een provincie in de definitie van grondgebondenheid voorschrijft hoeveel koeien een boer per hectare mag houden. Zo beperk je het aantal koeien en hun mest en stimuleer je de weidegang.

18 maart zijn er provinciale statenverkiezingen. Bij het uitbrengen van je stem kun je ook kijken in hoeverre de partijen willen dat provincies de weidegang voor de koeien regelen. Op de websites van de provincies kan je nazoeken wat zij hier tot nu toe aan hebben gedaan. En wij hebben per provincie op een rij gezet wat de politieke partijen hier de komende jaren aan willen gaan doen. Ga vooral stemmen!