Hoe schapen en wolven wel samen kunnen leven

Femmie Smit Door Femmie Smit Programmamanager In het Wild Levende Dieren 12 november 2018

Half oktober had ik het voorrecht om een dag op excursie te gaan naar het deel in Duitsland waar de wolf in opkomst is. De bus zat vol met veelal bezorgde Nederlandse schapenhouders, variërend van kleine schapenhouders -die het fokken van speciale rassen als hobby hebben-  tot de grote schapenboeren, die soms wel duizend dieren onder hun hoede hebben.

Bezorgde schapenboeren

Een aantal van die schapenboeren verloren in de praktijk schapen door wolven. Het is natuurlijk traumatisch als dit je overkomt en de overgrote meerderheid in de bus had dan ook niet veel op met wolven. Temeer ook omdat zij het niet voor zich zien dat je je schapen in Nederland makkelijk kunt beschermen tegen wolven. Ook na het zien van de beschermende maatregelen die men toepast in Duitsland, leken ze weinig overtuigd dat de wolf in Nederland een optie is.

Beschermen van schapen

In Duitsland beschermt men schapen tegen wolven door de schapen binnen hekken of schapengaas te houden die voorzien zijn van elektrische draden. Met name ’s nachts gaan de schapen naar kleinere verblijfplekken zoals nachtkralen en stallen. Ook kom je met regelmaat kuddes tegen die worden beschermd door kuddewaakhonden. Deze honden kun je niet zomaar bij een kudde zetten. De honden leren hoe ze schapen moeten beschermen en zijn in de regel niet vriendelijk tegen mensen. In gebieden waar veel recreanten komen is het daarom niet raadzaam om ze zonder toezicht in te zetten. Mensen hebben vaak geen besef van de risico’s die zij lopen als zij deze honden benaderen en daardoor kunnen er vervelende situaties ontstaan. Al met al is het geen eenvoudige opgave om je vee te beschermen tegen wolven, maar met heel wat investeringen en een zorgvuldige werkwijze kan het wel.

De schapen worden beschermd door hekken die voorzien zijn van elektrische draden.
Honden die opgeleid zijn om schapen te beschermen zijn over het algemeen niet vriendelijk naar mensen toe. Wel naar hun eigenaar, zoals op deze foto te zien is.

60% wilde dierenpopulaties verdwenen

De bezwaren die de Nederlandse schapenhouders opwerpen zijn van praktische en financiële aard. Toch zal je, zeker als je in de grensgebieden van Duitsland woont, moeten leren samenleven met wolven en investeren in veebeschermende maatregelen. Er worden steeds vaker wolven waargenomen in Nederland, het aantal schademeldingen neemt toe en het dier is nu eenmaal strikt beschermd. Zijn gedrag is (nu nog) niet goed te voorspellen, maar als je schapenhouder bent in Nederland weet je één ding zeker. Als je je schapen niet goed beschermt, loop je een risico ze kwijt te raken aan een wolf, of, wat ook met regelmaat gebeurt, aan een hond. En de wolf doden om schapen te beschermen, dat mag gelukkig niet. Ik zeg gelukkig, want hoe lief schapen me ook zijn, het doden van een dier omdat het dier zijn natuurlijk gedrag vertoont, vind ik een immorele aanpak. Het recent gepubliceerde rapport van WNF laat zien wat we teweeg brengen. Zo’n 60% van alle wilde dierenpopulaties is verdwenen. Omdat ze ons in de weg zaten. Ik schaam me werkelijk dood voor de mens als allesoverheersende machtswellusteling. En dan nemen we maatregelen die proberen onze fouten goed te maken, met succes. Maar dan komen er binnen no time mensen die roepen dat Nederland toch niet meer geschikt is voor wilde dieren zoals de wolf. Zucht… Maar goed, dat even terzijde.

In Duitsland kom je goede voorbeelden tegen van hoe schapenboeren hun schapen beschermen tegen wolven.

100% vergoeding preventieve maatregelen

De druk vanuit de schapenhouders en de politiek op de overheid om de beschermde status van de wolf op te heffen is groot, maar zal geen soelaas bieden. De regelgeving komt uit Europa en juist zij hebben net verkondigd dat het lidstaten vrij staat om 100% van de maatregelen die ingezet kunnen worden om schapen te beschermen tegen wolven, vergoed mogen worden aan boeren. Deze maatregel verbeteren zij, omdat zij het belangrijk vinden dat de conflicten die ontstaan door de effectieve bescherming van wolven, opgelost kunnen worden via overheidsmiddelen. In Europa zijn strikte regels die moeten voorkomen dat bedrijven staatssteun krijgen, tenzij er een goede reden is om dit wel te doen. Het vergoeden van preventieve maatregelen was eerder dan ook al een toegestane staatssteun, maar dan voor 80%. Die is nu opgehoogd naar 100%. Goed nieuws zou je zeggen, ware het niet dat het dan vervolgens aan alle individuele provincies is om te bepalen of zij dat ook daadwerkelijk willen gaan doen als wolven zich vestigen in Nederland. Ik zie mijn geest alweer dwalen. Proberen te lobbyen in alle twaalf provincies voor 100% vergoeding voor eventuele schade èn de aanschaf en inzet van preventieve maatregelen. We gaan ons best doen, maar of het lukt?

Hobbydieren versus veedieren

De toegestane staatssteun is niet toepasbaar op hobbyhouders. Uiteraard kan de overheid ook hen een handje helpen, maar in het recent gepubliceerde concept wolvenplan blijkt dat provinciale overheden dat in elk geval niet zien zitten. Op zich begrijp ik dat ook. Iedere huisdiereigenaar of hobbydierhouder is zelf verantwoordelijk voor zijn eigen dieren. Als je kippen of eenden houdt, zal je ook deze dieren moeten beschermen tegen rovers zoals vossen of marterachtigen. Hij of zij houdt deze dieren voor zijn eigen plezier en het houden van deze hobbydieren dient eigenlijk geen algemeen belang. Voor de landbouwhuisdieren ligt dat net even anders en is staatssteun begrijpelijker. We zullen zien wat de provincies besluiten met betrekking tot vergoedingen. Ik hoop in elk geval dat ze schapenboeren wel steunen bij het aanschaffen en inzetten van veebeschermende maatregelen. Het liefst via het vaststellen van het nieuwe wolvenplan en het zou helemaal mooi zijn als dit in één keer in alle twaalf provincies geregeld is.