Is de wolf echt welkom in Nederland?

Femmie Smit Door Femmie Smit Programmamanager In het Wild Levende Dieren 12 maart 2018

Europa is in de ban van en bezorgd over grote roofdieren zoals de wolf, veelvraten, lynxen en beren. Deze zorg gaat twee kanten op. Neem nu bijvoorbeeld de wolf. Enerzijds bestaat de angst bij de (hobby)boer dat het dier zijn (landbouw)huisdieren opeet. Daarnaast vreest de jager dat de wolf zijn jachthonden doodt, en ziet hem als concurrent omdat ze op dezelfde prooi jagen. Ook de recreant is bang voor de wolf, uit vrees voor zijn eigen veiligheid.

Een andere groep mensen is bang dat er een hetze ontstaat waarbij niet eerst grondig werd gekeken hoe je met het roofdier kunt samenleven zonder dat je het hoeft te doden. Deze zienswijze vraagt om een rationele benadering die gebaseerd is op feiten. Wie er op deze manier naar kijkt, vraagt zich vaak af of er überhaupt sprake is van overlast en zo ja: of het dan niet mogelijk is om via preventieve maatregelen samen te leven. Deze groep heeft via diverse petities aan het Europees Parlement gevraagd om te kijken naar ‘best practices’. Het Europees Parlement heeft hier gehoor aan gegeven en publiceerde hierover enkele weken geleden een rapport. De resultaten werden onlangs op een speciale bijeenkomst over dit onderwerp gepresenteerd aan het Europees Parlement, voorzien van een aantal voorbeelden uit andere landen (zoals Finland, Italië en Zweden) waar men al jaren samenleeft met o.a. wolven.

De wolf in Nederland

Ook in Nederland laait de discussie op. Oké, het zal zo’n vaart niet lopen dat alle vier de soorten grote roofdieren, genoemd in het rapport, Nederland binnen komen wandelen. Toch is een ervan zeker al met enige regelmaat te vinden in Nederland. Juist: de wolf.
Vrijdag nog meldde het AD dat een schapenboer in Limburg bezoek lijkt te hebben gehad van een wolf. Deze wolf zou elf lammetjes hebben gedood. Het spreekt voor zich dat de man zwaar geëmotioneerd is, en bang is voor wat er nog gaat komen.

De wolf beschermen?

De directe oproep om de bescherming van de wolf op te heffen, vind ik een stuk minder vanzelfsprekend. Zeker als je kijkt naar de feiten. Want is schieten de beste oplossing om je vee te beschermen? Nee. Uit de recente bijeenkomst in Brussel bleek wel dat afschot van wolven om vee te beschermen alleen helpt als je vrijwel de hele populatie doodt. En dat mag onder de huidige wetgeving gelukkig echt niet. Sta je het doden wél toe, dan blijkt het bijna niet effectief te zijn. Sterker nog: je maakt het alleen maar erger. Vaak wordt de roedel op zo’n invasieve manier verstoord en wordt de orde uit de groep dusdanig verstoord dat juist het hek van de dam is. Met extra predatie van de schapen die op de dam staan tot gevolg.
Let wel, ik zeg niet dat het doden van dieren per definitie niet zou mogen. Ik begrijp dat je als agrariër, hobbydierhouder of weidevogelbeschermer best wel eens tot wanhoop gedreven wordt door succesvolle wilde dieren. De wolf lijkt hier nu een van te worden. Ik kan me ook indenken dat het doden van gezonde dieren soms als laatste redmiddel ingezet wordt. Maar het gemak waarmee het gebeurt, dat verbaast me zeer zeker wel.

Twee type mensen

Bij nader inzien verbaast dit me eigenlijk toch ook weer niet. Er zijn grofweg twee type mensen. Matthijs Schouten (buitengewoon hoogleraar natuurbeheer) verwoordt dit prachtig in een artikel in Resource Magazine over de manier waarop het publiek reageert op de situatie van de dieren in Oostvaardersplassen tijdens de winterperiode: ‘Ik zie de christelijke rentmeestergedachte. Daarbij heersen wij over het dier, maar zijn we er ook verantwoordelijk voor. We moeten goed voor het dier zorgen om het uiteindelijk te mogen doden en op te eten. Daartegenover staat een ecocentrisch natuurbeeld, legt Schouten uit. Daarbij is de mens zelf onderdeel van de natuur. In dat natuurbeeld is er geen behoefte om de natuur te domineren. ‘Maar je moet de natuur ook niet beschadigen.’’
Deze tweedeling in grondhouding zie je ook terug in de wolvendiscussie: zij die willen heersen over de natuur en doden een normaal middel vinden als je last hebt van een dier, tegenover mensen die vinden dat wij onderdeel zijn van deze natuur en wilde dieren in cultuur- en natuurlandschappen zoveel mogelijk met rust moeten laten en beschermen. Daar hoort dan ook de wolf bij. 

Zijn de twee partijen samen te brengen? 

Zijn de twee eerdergenoemde grondhoudingen te verenigen? Het lijkt mij van wel. Er zijn tal van mogelijkheden om vee te beschermen tegen wolven. Een spreekster in Brussel liet zien dat in de Italiaanse Alpen, waar men de wolf nog gewend is, schaapskuddes goed beschermd worden door schaapsherders, rasters, kuddewaakhonden en stallen. Daar is de predatie minimaal. Op de plaatsen waar wolven momenteel terugkeren in Italië is dit een heel ander geval. Veel landbouwhuisdieren, met name schapen, worden daar opgegeten en de agrariërs zijn absoluut niet blij. Het project Lifewolfalps helpt hen in de gebieden waar wolven net terugkeren. Dit gebeurt via voorlichting en ondersteuning bij de toepassing van maatregelen zoals rasters en kuddewaakhonden.

Italië als voorbeeld voor Nederland

Echter, de weerstand tegen wolven is nog lang niet verdwenen. De uitdaging zit hem in Italië vooral in het informeren van de agrariër en het publiek. Essentieel hierbij zijn het delen van goede voorbeelden en de ondersteuning vanuit de overheid bij het implementeren van beschermende maatregelen tegen wolven. Ik ben ervan overtuigd dat samenleven mogelijk is en dat er ook ruimte is voor wolven in Nederland, mits dit goed begeleid wordt en de juiste regelingen getroffen worden. Onder die voorwaarden is de wolf wat mij betreft welkom, en ik hoop dan ook van harte dat politiek en publiek delen in deze mening.