Waar zwanen zingen

Femmie Smit Door Femmie Smit Programmamanager In het Wild Levende Dieren 12 februari 2018

Nog niet zo lang geleden was ik in de naïeve veronderstelling dat zwanen in Nederland welkom zijn. Nu, jaren later en veel beter op de hoogte van de beperkingen in de bescherming van wilde dieren in Nederland, weet ik wel beter.

In (nu nog) zeven provincies zijn knobbelzwanen vogelvrij en is de kogel hun lot als ze zichzelf voeden op de gewassen die wij bestemd hadden voor onszelf en voor de landbouwhuisdieren. Als de ‘zwanenzang’ in spreekwoordelijke zin op waarheid berust, zingen jaarlijks zo’n 4.000 knobbelzwanen door dit afschot hun laatste lied. Want het spreekwoord komt voort uit het verhaal dat zwanen net voor hun dood zingen en refereert naar iemands laatste zang of gedicht voor zijn of haar sterven.

Nauwelijks schade

Eerlijk gezegd horen mijn collega’s en ik die zwanenzang liever niet. Wij geven de voorkeur aan provincies die andere oplossingen dan afschot bieden voor eventuele overlast door knobbelzwanen. Om dat te bereiken gingen we in 2016 vol goede moed aan de slag. Nader onderzoek gaf duidelijk aan dat schadecijfers te overzien zijn. Van € 0,- tot maximaal € 23.000,- per jaar per provincie. Dit lijkt veel, maar in vergelijking met de miljoenenschade die men jaarlijks uitkeert aan boeren voor ganzenschade, is dit een schijntje.


Dierenleed

Ook was duidelijk dat het aantal zwanen al jarenlang op een zelfde niveau is gebleven, ook in die provincies waar afschot niet plaatsvindt. Geen afschot zou dan ook naar verwachting niet een massale toename van zwanen betekenen. Daarnaast hadden we het argument dat het leed dat geleden wordt niet opweegt tegen de schade die je daarmee mogelijk voorkomt. Dit leed werd nog eens extra duidelijk in de aflevering van Een Vandaag. Jagers schieten knobbelzwanen aan en de dieren zijn niet direct dood. In het geval van Een Vandaag bleef het dier minutenlang lijden.

Oproep aan provincies

Met de publieke verontwaardiging rondom afschot van zwanen en de feiten leek het erop dat de tijd rijp was voor een diervriendelijkere aanpak. Dit vroegen wij ook aan provincies. Ons pleidooi werd vriendelijk ontvangen, maar de argumenten ras weerlegd. Noord-Holland, Overijssel, Gelderland, Fryslân, Zuid-Holland en Utrecht gaven aan dat afschot ter ondersteuning van verjaging noodzakelijk is, omdat preventieve maatregelen zoals knalapparaten en menselijke aanwezigheid niet afdoende zijn om schade beperkt te houden. Gek genoeg zijn ze in Flevoland wel in staat om de schade juist op deze manier te beperken. In Zuid-Holland zijn de ontheffingsvoorwaarden na onze brief wel aangescherpt. Uit Noord-Brabant lijkt nooit een reactie te zijn gekomen.

Mager resultaat

Al met al een vrij mager resultaat. Ik zit al een tijdje te piekeren hoe dat zou komen. Het kan toch echt niet om die paar duizend euro gaan die de provincies uit moeten betalen? Zou het dan de status zijn, die de boer en de jager in onze maatschappij hebben? Boeren voorzien ons heden van ons dagelijks brood en jagers verlossen ons gratis van het kwade: die dieren die ons brood opeten. Daar is geen speld tussen te krijgen en jagers en boeren wil je om die reden als politicus wellicht te vriend houden. En ook al weten we tegenwoordig meer over het wel en wee van de zwaan en dat ook zij kunnen lijden, én zijn er voor allerlei problemen met wilde dieren slimme technologische oplossingen beschikbaar, dan nog blijken oude tradities, normen en waarden moeilijk te doorbreken.


Wat kunnen we doen?

Wij blijven ons inzetten voor een andere aanpak via gesprekken met de provincies. En we proberen nog altijd boeren te overtuigen te kiezen voor alternatieven. Als jij ook van mening bent dat je knobbelzwanen niet hoeft te doden, dan kan je twee dingen doen:
1. Verdiep je voordat je stemt tijdens verkiezingen in de standpunten van de politieke partijen en kies voor een partij die voor diervriendelijkere alternatieven pleit. Voor knobbelzwanen zijn de provinciale verkiezingen het meest van belang (maart 2019), maar ook gemeenten beslissen over de omgang met wilde dieren (maart 2018).
2. Daarnaast kun je je aanmelden als faunavrijwilliger. De Dierenbescherming is bezig met het opbouwen van een netwerk van faunavrijwilligers, die we benaderen in geval provincies of gemeenten projecten starten waar diervriendelijke methoden om conflicten op te lossen (voor allerlei diersoorten) worden toegepast. Interesse? Mail dan je naam, woonplaats en provincie naar: vrijwillig.faunabeheer@dierenbescherming.nl. Wij nemen contact met je op als er projecten zijn in jouw regio.