Waar blijven de kriebelbeestjes?

4 januari 2019

Insecten zijn de meest soortenrijke diergroep ter wereld. Toch zijn de aantallen de afgelopen decennia in rap tempo afgenomen. Hoe komt dat? En is deze kleine maar oh zo nuttige diergroep eigenlijk nog te redden?

Aantallen nemen in rap tempo af

Biologen sloegen al langer alarm over verdwijnende vlinders, zweefvliegen, libellen en bijen. Hoewel insecten de aarde al vierhonderd miljoen jaar bevolken en er zo’n één miljoen soorten bestaan, zijn de aantallen de laatste drie decennia met meer dan 75% afgenomen.


Te veel stikstof, te veel gif

Ook in ons land wordt de kelderende insectenstand met argusogen bekeken. De hoeveelheid stikstof - van verkeer, energiecentrales, maar ook van de intensieve veehouderij – blijkt zó overvloedig dat gewassen te snel groeien. Jonge rupsen die stikstofverzadigde bladeren eten, groeien onstuimig maar sterven uiteindelijk voortijdig. Hun ingewanden zijn zelfs niet meer ontwikkeld. Daarnaast tast gif, dat veelvuldig wordt gebruikt, het oriëntatievermogen van insecten aan, waarmee hun overlevingskansen erg klein worden.

Onmisbaar voor onze toekomst

Insecten zijn essentieel in ons ecosysteem. Ze verwerken organisch materiaal en zorgen zo voor een vruchtbare bodem. Ze ruimen dode dieren op, maar zijn ook onmisbaar als voedsel voor talrijke andere dieren. Zonder insecten zouden planten en bomen niet meer groeien. Zouden we geen fruit, honing, chocolade, koffie en brood meer hebben. De focus ligt altijd op de groei van de economie. Maar zonder bestuiving en vruchtbare grond is van een economie überhaupt geen sprake meer. Ga maar na, driekwart van de gewassen die we wereldwijd telen, profiteert van de bestuiving door bijen. Wanneer dat stopt, zijn de gevolgen desastreus.


Niet alleen insecten sterven uit

Wanneer insecten uitsterven, zal ook een deel van de vogelsoorten waarschijnlijk binnen enkele jaren verdwijnen. Hagedissen en kikkers worden zeldzaam zodra ze geen insecten meer kunnen eten. Net zo wankel wordt de vorming van vruchtbare grond. Insecten breken organisch materiaal af en maken dat weer geschikt als voedsel voor planten en bomen. Wanneer dat stopt, wordt de grond onvruchtbaar. Wij gooien daar dan weer kunstmest op, met alle nadelige gevolgen voor de natuur van dien. Het landschap wordt op deze manier een composthoop die slecht rot en waarin ziekteverwekkende bacteriën prima gedijen.

Kunnen we het tij nog keren?

Ons hele systeem zou op de schop moeten. Weer groener, weelderiger en natuurvriendelijker worden. De sleutel tot deze ommekeer ligt in eerste instantie bij ons allemaal. We bepalen tenslotte zelf wat we eten en kunnen daarin het voortouw nemen. Bijvoorbeeld door bewuste keuzes te maken in ons koopgedrag en onze directe omgeving insectenvriendelijk te maken.

Klein begin

Je kunt beginnen met je tuin of balkon, die in no time wordt omgetoverd tot een paradijs voor insecten. Liefdevolle verwaarlozing is daarbij zelfs het allerbeste. Niet alleen voor de dieren, ook voor de tuin zelf. Insecten creëren namelijk een vruchtbare bodem en leveren voedsel aan vogels. Wil jij jouw tuin of balkon aantrekkelijker maken? Laat de natuur dan haar gang gaan. Schoffel, hark en maai niet te vaak, vermijd bestrijdingsmiddelen, maak rommelhoekjes waar planten mogen groeien of hang een insectenhotel op. Bijen weten zelfs een paar bloemen op een balkon in een hoog flatgebouw te vinden.