Vallende bladeren

Veranderende seizoenen

Het is te merken aan alles: het seizoen verandert. De bladeren vallen nu al van de bomen door de langdurige droogte. De bessen, zaden en noten beginnen overal te rijpen en zijn klaar voor oogst of verspreiding. De kleuren veranderen, er zijn minder bloemen in de natuur. De dagen worden korter. Vogels houden zich koest (het broedseizoen is voorbij). Het is voor hen tijd om te ruien en aan te sterken voor de komende winter. De gierzwaluwen zijn al vertrokken en andere trekvogels maken zich ook op voor vertrek naar andere oorden.

Tuinieren

Voor veel mensen met tuinen begint nu het 'opruimen'. Nog steeds is men van mening dat de tuin winterklaar gemaakt moet worden. Maar de tuin maakt zichzelf eigenlijk winterklaar. Alleen is winterklaar voor de natuur een ander begrip dan voor mensen. Voor de egel (en andere dieren) is het juist handiger als er niet opgeruimd wordt. Hij heeft plek(ken) nodig om te kunnen slapen, of in winterslaap te gaan. Het seizoen van jonge egels is nog niet voorbij. Egels kunnen wel tot in oktober nog jongen krijgen. Dus, laat vooral zoveel mogelijk blad, snoeiafval, mossen en meer liggen. Ligt het 'in de weg' (zoals op een tuinpad bijvoorbeeld), hark het bij elkaar en leg het lekker in een hoek of veeg het onder de struiken. De dieren zullen je dankbaar zijn! Bovendien hebben de bladeren een isolerende werking voor de toplaag van de bodem en vaste planten die minder winterhard zijn. Laat vaste planten zelf afsterven, in de stengels leven vaak allerlei insecten en larven die daar overwinteren.

Tip: mocht je echt te veel (droog) blad hebben en de gemeente heeft geen bladkorven neergezet, doe dan de bladeren in een zak en doneer ze aan ons. Wij kunnen de egels in de buitenverblijven en de egels die binnen in winterslaap willen gaan er een groot plezier mee doen.

Tuinverbouwing

Ook is het vaak een tijd dat mensen hun tuin een grote verbouwing geven. Helaas met soms grote gevolgen voor dieren, zo ook voor de egel. Het gebeurt zeer regelmatig dat egelnesten verstoord worden tijdens werkzaamheden, met alle gevolgen van dien. Veel hoveniers kijken helaas niet naar de aanwezigheid van nesten en rustplaatsen voor egels en andere dieren. Als er twijfel is, kan er een (stads-)ecoloog ingeschakeld worden. Mochten er egels en/of andere dieren aanwezig zijn in/met nesten, probeer de werkzaamheden dan uit te stellen tot een later tijdstip. Of controleer wanneer de nesten leeg zijn en start dan. Ook de periode net na de winterslaap van de egel en net voor het broedseizoen van de vogels is een optie om de werkzaamheden te starten. Wettelijk mogen nesten van egels niet verstoord worden, maar wij snappen dat het helaas niet altijd mogelijk is de werkzaamheden uit te stellen. Dus áls er een nest aanwezig is, neem dan altijd contact op met een egel- of wildopvang voor advies. Daarnaast hopen we natuurlijk dat een dergelijke tuinverbouwing er een is in de categorie van tegel eruit, egel erin.

Egelnesten

Zoals gezegd, egels zijn, in tegenstelling tot veel andere dieren, nog niet klaar met hun jongenseizoen. De jongen die de afgelopen twee maanden zijn geboren zijn nog niet allemaal klaar voor zelfstandigheid en er worden nog volop jongen geboren. Een natuurlijk egelnest is soms lastig te herkennen, vaak bestaat het uit een hoop bladeren/takjes en meer, ergens in een hoekje van de tuin of onder een heg. En zoals in het vorige artikel aan aangehaald is. maken vanwege gebrek aan natuurlijke nestgelegenheden egelvrouwtjes hun nesten op de meest onwaarschijnlijke plekken.

Herfstjongen

Late nestjes worden door moederegels vaak niet tot het einde gezoogd/verzorgd. Deze jongen worden vaak te jong afgespeend of verstoten en lopen verloren rond, niet klaar voor volledige zelfstandigheid of klaar te stomen voor de winter. Zeker als er door grote tuinschoonmaak werkzaamheden geen schuilplaatsen zijn of eten. Wij noemen dit soort jongen herfstjongen. Deze jongen komen in onze drukste maanden in grote getallen in de opvang terecht.

Het is extra goed op deze jonkies letten. Onderkoeling is een groot gevaar bij deze egels waardoor vliegen al snel eitjes op de egels leggen. Dit nemen we de vlieg niet kwalijk, die doet wat een vlieg hoort te doen, maar het heeft grote gevolgen voor dieren als egels.

Helaas worden vliegeneitjes vaak niet herkend door particulieren en zelfs ambulancemedewerkers. En ja, als je niet weet waar je naar kijkt wordt het nogal eens verward met zaagsel of rijst. Op onderstaande foto zie je een duidelijk voorbeeld van de eitjes. Als je dit ziet is er onmiddellijk actie nodig! Want vaak zitten ze dan ook op andere delen van het lichaam. De eitjes kunnen binnen 24 uur uitkomen, zeker als het warm en vochtig is. Dan beginnen de maden zich een weg naar binnen te werken, door lichaamsopeningen, maar ook via de huid. Hier hoeven geen wonden voor aanwezig te zijn. Zorg dat de egel zo snel mogelijk bij een opvang wordt gebracht zodat zij het diertje kunnen helpen. Zolang de eitjes nog niet of nog maar net uitgekomen zijn, is de egel nog goed te helpen.

Ga vooral nooit zelf aan de slag met jonge egels, kom niet in de verleiding, omdat ze o zo schattig zijn. Ze zijn enorm kwetsbaar en hebben specialistische zorg en begeleiding nodig. Soms lijkt het goed te gaan, maar egels kunnen binnen 24 uur snel achteruitgaan en overlijden. Bel altijd een opvang voor advies. Als je een egel aantreft met vliegeneitjes is het altijd een spoedgeval.

Hoe verder te helpen tijdens dit seizoen

• Als je een egelnest ontdekt en het kan blijven waar het is, dek het snel weer toe en laat moeder en de jongen met rust. RAAK DE JONGEN NIET AAN. Afhankelijk van de leeftijd van de jongen duurt dit tot 8 weken. Een nest mag volgens de wet niet verstoord worden aangezien de egel een beschermde diersoort is.
• Is het nest dermate verstoord dat de moeder niet terugkomt, of als het nestje echt niet kan blijven waar het gevonden is (met of zonder moeder), neem direct contact op met de lokale egel- of wildopvang, en eventueel met de dierenambulance voor overleg en oplossing.
• Blijf zolang het droog blijft water aanbieden in lage schalen en voer bij met kittenbrokjes. Zet dit niet te dicht in de buurt van een vermoedelijk nest.
• Een moederegel laat haar jongen nooit langer dan 1-2 uur alleen. Als de jongen te lang alleen gelaten worden zullen ze gaan piepen, dit is een soort hoge fluittoon en klinkt bijna als jonge vogeltjes. Als dit piepen te lang aanhoudt is dit een slecht teken.
• Herfstjongen lopen vaak overdag rond te dolen. Dit hoeft geen probleem te zijn als ze al groot en sterk genoeg zijn, maar als ze mager of zwak zijn, lopen te zwalken of in de zon op het gras gaan liggen moet er ingegrepen worden. Ook mank lopen en de aanwezigheid van vliegen is geen goed teken.
• Gebruik geen kantenmaaiers, bladblazers en meer. Jonge egels zijn extra kwetsbaar en nesten kunnen zomaar weggeblazen/vernietigd worden.

Niet alles is te redden

De egeltjes op de foto aan het begin van dit artikel zijn als gevolg van een verstoord nest bij ons terecht gekomen. De moeder had ervoor gekozen haar nest te maken in een zak met plastic afval, de vinders zagen wat bewegen en besloten de zak open te scheuren. Vervolgens troffen ze het nest aan. Ze hebben het meteen met rust gelaten, maar de moeder was gedurende de nacht toch in actie gekomen om het nest te verplaatsen. Helaas kunnen moeder egels niet goed tellen en zijn deze twee kleintjes achter gebleven. Ze raakten onderkoeld en zijn de volgende ochtend gevonden en naar ons gebracht. We hebben alles gedaan om ze te helpen, maar waarschijnlijk hebben ze te lang zonder voeding en warmte gezeten en daarom hebben ze het helaas niet gered. Laten we hopen dat het beter is vergaan met de jongen die wel door de moeder zijn verplaatst. Een extra aandachtspunt hier is dus het afsluiten van zakken grond, afval en meer, en deze hoger weg te zetten om te voorkomen dat egels daar hun nesten in gaan maken.

Drukte in de opvang

Voor ons betekent het begin van de herfst ook de aanvang van ons hoogseizoen. September en oktober zijn de afgelopen jaren altijd de drukste maanden geweest, met een aanloop in augustus en een uitloop naar december, afhankelijk van de weersomstandigheden. We krijgen in dit seizoen soms wel tot twintig egels op een dag binnen. En dat is aanpoten. Gelukkig hebben onze vaste medewerkers tijdelijk ondersteuning van twee vakantiekrachten, maar dan blijft het nog aanpoten, ook voor ons fantastische team van vrijwilligers. Daarnaast zitten we nog steeds met smart te wachten op de nieuwe verblijven voor de egels.

Tekort aan materialen

We hebben in het hoogseizoen altijd meer kosten, en minder tijd om extra inkomsten te genereren. Soms komen we zelfs materialen tekort. We blijven daarom vragen aan particulieren of ze, naast de praktische hulp voor de egels zoals in dit stuk beschreven, ook een financiële bijdrage kunnen leveren. De egels in de opvang zijn hier héél blij mee (en wij ook natuurlijk).

DONEREN IS LIEF

Bereikbaarheid

Door de drukte in de opvang zijn we momenteel soms minder goed telefonisch bereikbaar en reageren we wellicht wat later via de e-mail. Als het geen haast heeft, hopen we op begrip. Is er wel een noodsituatie dan is hier te lezen hoe te handelen.

Wij wensen iedereen een prachtig herfstseizoen.

PS. De jaarlijkse egeltelling staat ook weer voor de deur. Schrijf het in je agenda: 26-28 september 2025. Tel je ook mee?