België (is er een plaats in het wetboek waar de dieren staan?)

Door dit aangenomen voorstel wordt vastgelegd dat dieren bescherming verdienen, en worden ze erkend als wezens met gevoel. Het nieuwe grondwetsartikel bepaalt dat "Bij de uitoefening van hun respectievelijke bevoegdheden de Federale Staat, de Gemeenschappen en de Gewesten streven naar bescherming van, en zorg voor, dieren als wezens met gevoel" (i.e. mijn ietwat hertaalde weergave).

Grondwettelijke weegschaal

Dit betekent dat de belangen van dieren meer gewicht leggen in de grondwettelijke weegschaal, bijvoorbeeld als fundamentele (grond-)rechten tegen elkaar moeten worden gewogen. Ook stimuleert het de wetgever en de bestuurders om betere wetten en regels aan te nemen voor meer dierenwelzijn. Tevens is de hoop dat het rechters zal stimuleren om aan dierenbelangen meer juridisch gewicht te geven. Het is daarmee dus allerminst 'louter symbolisch'. Het voorstel moet - de instituties hebben andere namen dan bij ons - na de Senaat overigens nog door de Kamer worden besproken.

Dieren in de Nederlandse Grondwet?

In de Nederlandse Wet Dieren staat een soortgelijk artikel dat de Nederlandse overheid opdraagt de belangen van dieren in acht te nemen bij het opstellen van regels en het voeren van beleid, op grond van deze belangrijkste 'gewone' wet voor huis-, hobby- en veehouderijdieren.

Echter, in onze Grondwet vinden we de belangen van dieren (nog) niet terug. Heel verschillende politieke partijen - GroenLinks, PVV, PvdD en D66 - hebben in het verleden al wel eens aan initiatieven gewerkt op dit punt, en voelen er vermoedelijk nog altijd wel wat voor.

Het zou superinteressant zijn om in de nieuwe Tweede Kamer en met een nieuwe regering eens een concreet voorstel tot aanvulling van de Grondwet met 'dieren' op tafel te zien. Alleen al het politieke debat daarover kan waardevol zijn, nog los van de voordelen die men in België al onderkende.

Want hoe denkt de Nederlandse politiek eigenlijk meer principieel over de positie van dieren in ons staatsbestel?

De Nederlandse juriste en rechtsfilosofe mr. dr. Janneke Vink beschreef in haar boek 'De open samenleving en haar dieren' ook al op overtuigende wijze de wenselijkheid van verankering van de belangen van dieren in de Grondwet (als opdracht aan de overheid - een 'staatsdoelstelling').

Het zal in zo'n geval overigens nog jaren duren voor zo'n voorstel echt wordt ingevoerd. De Grondwet wijzig je niet zomaar. Echter, wie pakt om te beginnen nu de handschoen op?

Toegegeven, België is anders georganiseerd dan Nederland, en ook de precieze rol van de Grondwet is in de Belgische staatsinrichting net wat anders dan bij ons. Het is, vind ik, altijd wat lastig om wetten en regels over dieren zomaar even met elkaar te vergelijken. Maar toch. Van het handjevol landen in Europa (EU) die dieren inmiddels hebben opgenomen in hun Grondwet, liggen op één na precies om ons heen; België, Duitsland en Luxemburg. Ook dat mag best wel wat aanzetten tot extra nadenken op dit punt.

Dierenwelzijn in het nieuwe kabinet

Overigens valt er ook binnenlands nog een zinvolle vergelijking te maken. Mede gestimuleerd door de Dierenbescherming hebben inmiddels heel wat gemeenten (ongeveer een derde - ruim meer dan honderd!) in het gemeentebestuur een wethouder met 'dierenwelzijn' expliciet in de portefeuille. Ook sommige provincies kennen zo'n portefeuillehouder.

Een expliciete verantwoordelijke voor 'dierenwelzijn' betekent, dat men samenhang en kennis gaat zoeken bij allerhande dierenkwesties, en ook dat men zich er letterlijk wat meer echt verantwoordelijk voor voelt. Dierenwelzijn is nu typisch zo'n onderwerp waarop de Cruijffiaanse uitspraak van toepassing is: "Je gaat het pas zien als je het doorhebt!". In Vlaanderen hebben ze overigens ook al heel wat jaren een Minister met 'Dierenwelzijn' in de naam. Toeval? Of beter gezegd: dat kunnen wij toch ook, en is dit dan niet hét uitgelezen moment?

Als ik ook wat toe mag voegen aan het vervolg op de recente stembusgang zou ik daarom sterk willen bepleiten: Neem een portefeuillehouder dierenwelzijn op in het nieuwe kabinet, de tijd is er meer dan rijp voor.

Naast alle andere onderwerpen waar we als Dierenbescherming al aandacht voor vroegen bij de politiek fantaseer ik verder: En dat zo'n bewindspersoon die zich extra verantwoordelijk voelt voor dierenwelzijn, tevens werk gaat maken van het opnemen van dieren in de Grondwet. Stel je voor, zou dat niet geweldig zijn?

(On)geduldig afwachten maar...

Ondertussen wacht ik natuurlijk zo geduldig mogelijk - en dat valt niet per se mee voor bevlogen dierenbeschermers, want er moet nog zoveel gebeuren voor dieren!- af waar verkenners, informateurs, formateurs en kandidaat-bewindsleden- mee gaan komen. Er staat nogal wat op het spel voor de dieren de komende tijd. Daarover een volgende keer meer.

En ik feliciteer natuurlijk ook onze zusterorganisatie GAIA in België met het behaalde succes in hun Senaat. Ze hebben zich er namelijk jarenlang voor ingezet dat dieren in de Grondwet zouden worden opgenomen, en dat lijkt nu dus ook te gaan lukken. Chapeau!

Nb. Onwillekeurig moest ik terwijl ik dit schreef denken aan het nummer 'België' van Het Goede Doel.