De duif luistert en slaat van ongenoegen zijn vleugel op tafel

Het dier dat ruimte durft in te nemen

Na enig gekissebis in de vergaderruimte besluit ik de advocaat van de duivel te spelen: "Duiven zijn ratten met vleugels. Zou afschieten iets oplossen voor Rotterdam?"

De stakeholderduif slaat gelijk van zich af. "Afschieten lost helemaal niets op. Wij herstellen ons namelijk razendsnel door een hoge vruchtbaarheid en immigratie uit andere gebieden. Dit soort massale doding is inefficiënt en ethisch onacceptabel voor veel burgers. Waarom verminderen jullie niet gewoon het rondslingerende voedsel in plaats van op ons te jagen?"

Hmm, dat is nog eens omdenken. En toegegeven, het helpt om het eens van een duif zelf te horen. You go, pigeon!

De digitale duif van Rotterdam

Bovenstaande was geen échte vergadering. Ik maakte gebruik van de online tool De Digitale Duif van Rotterdam. Dit is een experiment van AI-MAPS (Erasmus Universiteit Rotterdam), ontwikkeld met Parai. De digitale duiven baseren hun antwoorden op wetenschappelijk onderzoek naar het leven van stadsduiven. Het experiment gaat om more-than-human design waarbij een niet-menselijk perspectief een plek krijgt in het gesprek over de stad. Wat gebeurt er met besluitvorming als een duif aan tafel komt te zitten? En wat als die duif niet naar onze mond praat, maar ons ook durft tegen te spreken?

Met drie duiven, elk met een eigen rol, wordt daar invulling aan gegeven. Ze laten zien hoe we in onze menselijke organisaties de duif zouden kunnen meenemen:

• De Kennispartnerduif: deelt wat wetenschappelijk onderzoek zegt, met bronvermelding en zonder mening.
• De Stakeholderduif: gaat met je in discussie om het duivenbelang te verdedigen.
• De Signalerende duif: roept 'roekoe' telkens wanneer het onderwerp van gesprek van belang is voor een duif.

Van lijdend voorwerp naar belanghebbende

Achter dit experiment schuilt een belangrijke gedachte: dieren zijn niet alleen onderwerp van beleid, maar ook stakeholders. Een duif die de gevolgen ondervindt van gemeentelijk beleid heeft daar net zo goed een belang bij, ook als die niet zelf het woord kan nemen tijdens een inspraakavond. Het dier een plek aan tafel geven is wat mij betreft dan ook geen loze uitspraak: het gaat over een duidelijke en structurele plek voor dierenbelangen in besluitvorming. Want stakeholder zijn betekent nog niet dat je ook daadwerkelijk vertegenwoordigd wordt of dat je belangen serieus worden meegewogen. En daar valt voor het dier nog een wereld te winnen.

En natuurlijk, door dieren aan te laten schuiven hoeven we ze nog niet altijd hun zin te geven. Maar het maakt wel dat het dierperspectief niet bij voorbaat buiten de afweging kan vallen. Ook hun belangen verdienen eerlijke morele consideratie.

Wie spreekt namens de duif?

Uiteraard is de digitale duif niet de duif zelf. De menselijke factor is nog steeds prominent aanwezig: mensen selecteren de kennis, bepalen de kaders en ontwerpen de manier waarop de duif reageert. De antwoorden zijn dus geen rechtstreekse vertaling van wat individuele duiven denken of willen. Maar misschien is dat ook niet het punt. Het experiment laat zien hoe we ruimte kunnen maken voor een perspectief dat in menselijke besluitvorming vaak ontbreekt.

En uiteindelijk is de vraag niet alleen of we dieren een stem kunnen geven, maar ook of we bereid zijn ernaar te luisteren. En vervolgens: of we bereid zijn onze besluiten erdoor te laten beïnvloeden. Want een plek aan tafel is pas betekenisvol als je ook echt wat in de melk te brokkelen hebt.