Vreemde rekensom bedreigt het welzijn van onze koeien

Je kunt het als melkveehouder anno 2024 maar moeilijk goed doen. Aan de ene kant is er de aanzwellende kritiek op de turbostand waarin de koe moet produceren, aan de andere kant word je volop gestimuleerd om de productie juist steeds meer op te krikken. Hoe meer melk jouw koe geeft, hoe lager de broeikasgasuitstoot per liter. Dus: zorg voor zo veel mogelijk melk per koe, dat is goed voor het milieu. Toch?

Overbelast

Je begrijpt wel dat er in deze redenering iets hopeloos fout gaat. Ten eerste omdat de koe ontegenzeggelijk wordt overbelast bij een opgekrikte productie, maar ook omdat het totaal aantal koeienscheten en ­boeren per koe niet zal afnemen: dat blijft op z’n minst gelijk. Alleen bij het verminderen van de melkveestapel neemt de totale hoeveelheid methaanemissie af. Bovendien moeten boeren hun koeien extra krachtvoer geven, anders halen ze die hoge productie niet. En dat krachtvoer wordt dan weer geïmporteerd uit bijvoorbeeld Zuid-­Amerika, waar tropische bossen plaatsmaken voor sojavelden die kunstmatig worden bemest.

Die kunstmest is met behulp van veel fossiele brandstoffen geproduceerd waardoor er al broeikasgassen vrijkomen nog vóór er een koe aan te pas komt. Dat je met dit voer dus ook nog nieuwe stikstof importeert, zou de politiek niet moeten accepteren. Er zijn namelijk alternatieven voor methaanemissie­verlaging die goed zijn voor milieu, boer en dier.

Minder weidegang

Terug naar de overbelasting van het dier in kwestie. Als je steeds meer melk van een koe vraagt, houdt ze minder energie over en nemen ziektes zoals kreupelheid, uierontsteking en aandoeningen rond de geboorte van het kalf toe. Verder bestaat het risico dat koeien geen of minder weidegang krijgen, omdat de boer probeert de koeien op stal zo efficiënt mogelijk te voeren en aldaar methaanremmende stoffen, zoals Bovaer, aan het voer kan toevoegen. Van toevoegingen zoals Bovaer is nog onbekend wat het (langetermijn-)effect is op dierenwelzijn. Koeien veel weiden op jong, lichter verteerbaar gras leidt sowieso tot minder methaanuitstoot dan grasmaaien en in de stal aan de koeien voeren.

Het kan ook anders. De methaanuitstoot van de koe kun je ook verlagen zonder haar te overbelasten, bijvoorbeeld door haar levensduur te verlengen en haar veel te weiden. Koeien gaan nu gemiddeld al na zo’n drie jaar melk produceren op een leeftijd van zes jaar naar het slachthuis. Als je koeien wat minder melk per jaar laat produceren door ze minder krachtvoer te geven en wat langer te wachten tot ze weer een volgend kalf krijgen om de melkproductie op gang te houden, kunnen ze met gemak veel ouder worden. Tijdens dat langere leven kunnen ze ook veel melk produceren en de melkveehouder heeft minder kalveren nodig ter vervanging van zijn melkkoeien.

Doorgefokt

De huidige Holstein Friesian­-melkkoeien zijn jarenlang doorgefokt op steeds meer melk produceren. Het zijn topsporters, maar als het fout gaat kunnen ze heel ziek worden. Het gebruik van andere rundveerassen, die naast melk ook meer vlees aanzetten, kan de melkveestapel robuuster maken. Kruisen met andere rundveerassen die naast melk ook wat meer vlees aanzetten, kan ze robuuster maken. En als melkkoeien en hun kalveren meer en beter vlees opleveren, kan de import van rundvlees uit verre streken als Ierland en Zuid­-Amerika omlaag. Die robuustere koeien kun je ook makkelijker op kruidenrijk grasland en marginale graslanden laten grazen en reststromen uit de levensmiddelenindustrie voeren.

Met dit soort oplossingen kunnen veehouders én klimaatdoelen behalen én stappen maken in dierenwelzijn én hun kosten verlagen.

Dit opinie-artikel verscheen eerder deze week in Dagblad Trouw:

Naar het artikel