Een avond over de fascinatie voor vogels, hun taal en hun welzijn

Uitgeverij Cossee organiseerde samen met de Dierenbescherming een avond over gehouden vogels in debatcentrum Pakhuis de Zwijger. Waar komt de fascinatie voor deze dieren vandaan en wat doet het met ze wanneer we hun vrijheid inperken?

Vogels bevrijden

Aanleiding vormde de recent verschenen roman van Mohammed Benzakour Het lied van Agilouz. Hoe ik vogels bevrijdde in Indonesië, waarin de schrijver vertelt hoe hij een bijzondere band met een vogel opbouwde. Dat bracht hem zover om gekooide vogels op Java vrij te kopen en los te laten in de natuur. Het feit dat er op Java inmiddels meer vogels in kooitjes leven dan in het wild was voor hem de trigger om daar wat aan te doen.

Documentaire Vogelvrij

Het thema van de gekooide vogel sloot perfect aan op de documentaire die de Dierenbescherming eerder dit jaar maakt over vogels achter tralies: Vogelvrij. Hierin gaat Laura Lute, dierinhoudelijk expert bij de Dierenbescherming, langs op plekken waar vogels worden gehouden als hobby of entertainment en brengt zij met haar collega’s de dierenwelzijnsknelpunten in kaart.

Naast Laura en Mohammed maakte emeritus hoogleraar gedragsbiologie Carel ten Cate deel uit van het gesprekspanel. Hij is auteur van het populair-wetenschappelijke boek Vogelgeluiden ontrafeld, waarin de complexe communicatie van vogels centraal staat.

Papegaaien

Gespreksleider Niels Kalkman bevroeg de panelleden na het zien van fragmenten uit de documentaire, over het welzijn van de getoonde vogels. Te zien waren papegaaien in een opvangcentrum. Papegaaien staan bekend als zeer moeilijk te houden huisdieren die vanwege hun hoge levensverwachting soms hun eigenaar overleven. Een leven zonder soortgenoten en te weinig aandacht van de eigenaar betekent een leven lang dierenleed. Een kwalijke bijkomstigheid is dat het met de fles grootbrengen van vogels – handopfok – nog altijd voorkomt, hoewel dat al jaren verboden is.

Dit staat een normale socialisatie van de vogel in de weg. De vogel leert zo niet van zijn ouders hoe op te groeien. Een mens kan nooit een vervanging zijn voor een soortgenoot.

Duiven

We zagen extreem doorgefokte duiven op een vogeltentoonstelling met duizenden vogels. Over deze gemuteerde vogels, duiven waarvan de kop niet meer was te zien, waren Laura Lute en Carel ten Cate het roerend eens. “Dit zijn ernstige welzijnsaantastingen. Deze dieren zouden in het wild niet kunnen overleven.” Over andere duiven wiens zicht en communicatie wordt belemmerd door een kraag met veren, zeiden ze: “Deze dieren kunnen alleen nog rechtuit vliegen”.

Een vogeltentoonstelling kenmerkt zich ook door het enorme omgevingslawaai. Niet alleen van bezoekers, maar ook van het geluid die de vogels zelf maken. Hoe ervaren ze eigenlijk die geluiden van duizenden andere vogels? Het blijkt moeilijk om daar precies achter te komen, maar duidelijk is wel dat de vogels elkaars taal niet verstaan.

Dwergpapegaaien

Toch is de behoefte om vogels te houden sterk, blijkt uit het relaas van Mohammed. Nadat zijn bankrekening leeg was door het vrijkopen van vogels keerde hij terug naar Nederland en schafte twee (hier gefokte) dwergpapegaaitjes aan. Wel met een kooi die altijd openstaat en met het hele huis tot hun beschikking.

Maar ook met de bedoeling ze ooit vrij te laten in het Andesgebergte waar hun soortgenoten oorspronkelijk vandaan komen. Of dat nu zo’n goed plan was, werd in twijfel getrokken in een inhoudelijke discussie.

Een vloekende muskuseend

Er viel ook nog wat te winnen voor het publiek en ze kreeg de kans triviale kennis op te doen. Zo kwamen we door de vogelquiz te weten dat spreeuwen uitstekend de robot R2-D2 uit Star Wars kunnen imiteren en dat de Australische muskuseend een vogelsoort is die kan vloeken (You bloody fool!)

Maar er bleef meer bij deze avond: vogels zijn fascinerende dieren die een grote aantrekkingskracht blijven uitoefenen op mensen. Vanuit de wetenschap weten we dat vogels een breed gedrags- en communicatierepertoire hebben. Door die mogelijkheden in te perken met het opsluiten van vogels en door extreme fysieke kenmerken er in te fokken, ontnemen we deze dieren hun vrijheid en tasten we hun welzijn aan.

Waarom zingen vogels?

Tot slot: vogels zingen voornamelijk om hun territorium af te baken en een partner te imponeren, stelt Carel. Mohammed is ervan overtuigd dat vogels ook zingen omdat ze dat gewoon leuk vinden, ‘net als mensen onder de douche.’ Dat heeft de wetenschap niet aangetoond, maar zolang niet bewezen is dat dit niet zo is, mogen we daarin geloven.

Bekijk de documentaire Vogelvrij

Lees de Pechvogelgids van Nederland