De stille slachtoffers van een zomerklaar gemaakte tuin

Maar waar wij genieten van een opgeruimde tuin, begint voor een van onze vaste tuinbewoners juist een gevaarlijke periode: namelijk voor de egel.

Een tuin vol voedsel

Na een winterslaap die grofweg van december tot april duurt, worden egels weer wakker. En dat is hard werken, want tijdens hun winterslaap verliezen ze soms wel 30 procent van hun lichaamsgewicht! Voor een egel van 800 gram betekent dat al snel een verlies van zo’n 300 gram.

Om weer op krachten te komen gaan egels ’s nachts op zoek naar voedsel. Juist de rommelhoekjes in de tuin zijn daarbij ontzettend belangrijk. Tussen gevallen bladeren, hoog gras en onder struiken vinden ze slakken, pissebedden, kevers en kleine spinnen. Een natuurlijke voorraadkast dus.

Een strak opgeruimde tuin lijkt misschien netjes, maar voor egels verdwijnt daarmee vaak een groot deel van hun voedselbron én schuilplek.

Gevaar in de tuin

In dezelfde periode dat egels actief worden, gaan ook wij weer enthousiast aan de slag in de tuin. En juist daar ontstaan veel problemen. Bij egelopvangcentra zien we in het voorjaar een flinke toename van gewonde egels.

Bosmaaiers, grasmaaiers, heggenscharen en rieken veroorzaken regelmatig ernstige verwondingen. Deze letsels zijn vaak moeilijk te behandelen en het herstel duurt lang. Daarnaast trekken open wonden vliegen aan, die er eitjes in leggen. Dat kan levensbedreigende infecties veroorzaken.

Controleer daarom altijd eerst een hoop bladeren, composthoop of dichtbegroeide struik voordat je gaat snoeien of maaien. Een egel verstopt zich namelijk graag op rustige plekjes in de tuin.

Liefdescirkel

Als egels voldoende hebben gegeten, breekt de paartijd aan. In het voorjaar trekken mannetjes door tuinen op zoek naar vrouwtjes. Na een draagtijd van ongeveer 30 tot 35 dagen worden de jongen geboren.

Een moederegel kan vier tot tien jongen krijgen. De eerste weken blijven de baby-egels veilig in het nest, maar al na ongeveer zes weken moeten ze zichzelf redden. Egels leven namelijk solitair en blijven niet als gezin bij elkaar.

Juist in deze kwetsbare periode zijn jonge egels extra afhankelijk van een veilige en rustige leefomgeving.

Hoogseizoen in de opvang

Van augustus tot november breekt bij veel egelopvangcentra het hoogseizoen aan. Dan stromen de opvanglocaties vol met jonge egels die verweesd, gewond of verzwakt zijn gevonden in achtertuinen.

Verweesde nestjes ontstaan bijvoorbeeld doordat moederegels overlijden in het verkeer, nog altijd doodsoorzaak nummer één onder egels,; of doordat ze door stress hun nest verlaten. Tuinwerkzaamheden kunnen hierbij een grote rol spelen.

Jonge egels gaan vervolgens instinctief op zoek naar hun moeder en zwerven door tuinen en straten. Omdat egels nachtdieren zijn, gebeurt dit vooral in de avond en nacht.

Robotmaaiers: een onderschat gevaar

Een groeiend probleem voor egels zijn robotgrasmaaiers. Veel van deze apparaten rijden juist in de avonduren of ’s nachts, precies wanneer egels actief zijn. Vooral jonge egels rollen zich bij gevaar op tot een bal in plaats van weg te rennen. Daardoor worden ze regelmatig geraakt door de messen van de maaier.

Egelopvangcentra door heel Nederland zien het aantal slachtoffers door robotmaaiers toenemen. Daarom is de oproep simpel: laat robotgrasmaaiers alleen overdag rijden.

Een tegel minder, een egel meer

De moderne tuin bestaat steeds vaker uit grote tegels, strak gemaaid gras en weinig groen. Mooi en onderhoudsvriendelijk misschien, maar voor dieren blijft er weinig leefruimte over.

Terwijl Nederlandse tuinen samen een enorm oppervlak beslaan, is een groot deel daarvan versteend. En dat terwijl juist particuliere tuinen een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan biodiversiteit.

Door een stukje tuin natuurlijker in te richten help je niet alleen de egel, maar ook vogels, insecten en andere dieren. Laat bladeren liggen, plant inheemse struiken, creëer schuilplekjes en vervang een paar tegels door groen. Vergroening zorgt bovendien voor verkoeling, betere waterafvoer en meer leven in de tuin.

Dus: help de egel en wip een tegel. Een kleine verandering met een groot verschil.