Kerst met konijnen?

Bijzondere kerstbonus

Als kind kreeg ik elk jaar met kerst een konijn kado. Nee, geen echt konijn. Mijn opa, een eenvoudige landarbeider op het West-Brabantse platteland, verdiende lang geleden rond de feestdagen wat geld bij door konijnen te verkopen aan mensen uit de omringende dorpen. Deze traditie werd later in ere gehouden door de kleinkinderen nog elk jaar de voormalige opbrengst van één konijn te geven als kerstpresentje. Mijn 'konijn' was feitelijk een dichtgeknoopt, rood kerstservet, met daarin welgeteld twintig glimmende guldens.

In mijn kinderfantasie moesten de échte konijnen dan wel net zo glanzend wit geweest zijn, en met schitterend rode robijn-oogjes. Nu besef ik me, dat dit zo zal zijn geweest omdat het servet me deed denken aan de rood-witte kerstkleuren. Het Witte Konijn uit Alice in Wonderland meets Santa Claus zeg maar. In werkelijkheid zullen het wel merkloze, zandkleurige vleeskonijnen zijn geweest. Ik weet ook niet hoe ze gehuisvest werden, of wat ze aten. Koolbladeren uit grootmoeders groentesoep en hooi schat ik in. En als ik terugdenk aan de moestuin van mijn opa, dan vast ook koolraap en verse andijvie (in genadeloze hoeveelheden). En emmers met sperziebonen niet te vergeten.

Over bonen gesproken. Ik heb even mr. Dirk Boons boekenklassieker en tevens collector’s item 'Nederlands dierenrecht' (1983) erbij gepakt. Het bescheiden hoofdstuk over landbouwhuisdieren geeft te denken, dat er medio twintigste eeuw – waar we het hier over hebben – eigenlijk weinig of niets geregeld was over het houden van konijnen. Er bestonden sinds eind negentiende eeuw al wel wat algemene artikelen over dierenmishandeling, alsmede basisregels over voedselveiligheid en bijvoorbeeld de slacht. That's it. Of zoals ze het in die tijd formuleerden: het zij zo. Op het Brabantse platteland waren de voornaamste regels hoe dan ook gebaseerd op gezond boerenverstand en mondeling overgedragen natuurkennis.

Ik schrijf dit alles niet om mijn opa af te vallen. Zeer integendeel zelfs. Hij was een vriendelijke, zachtaardige en hardwerkende man. Je moet zijn bijzondere bijverdienste wel echt even plaatsen in de tijd en omstandigheden. Maar ik moet dus ieder jaar terugdenken aan het 'konijnenkado' uit mijn gulden tijdperk.

Best beschermd beestje of potje dierenbingo?

De vraag 'hoe was het destijds geregeld?' in combinatie met opa’s kerstkonijnen doet me denken aan de volgende juridische tentamenvraag. De hiervoor aangehaalde Dirk Boon (1949-2019) was de eerste bijzonder hoogleraar Dier en Recht aan de Universiteit van Utrecht, een inmiddels helaas vervallen keuzevak. Het dateert van na zijn benoemingsperiode, maar ik vernam via-via dat er op enig moment de tentamenvraag is gesteld: welk konijn is wettelijk gezien het best beschermd? Opties, want het was blijkbaar een meerkeuzevraag: [a] Het wilde konijn, [b] Het huiskonijn, [c] Het vleeskonijn in de vee-industrie, of [d] Het konijn in het dierproevenlaboratorium? Het verondersteld juridisch correcte antwoord zou zijn geweest: het proefkonijn, want daarvoor zijn de meeste beschermende regels opgesteld. Met als toevoeging dat het wilde konijn weliswaar in het jachtseizoen mocht worden afgeschoten, maar ja, dan had het immers wel eerst mogen genieten van een heerlijk wild bestaan. Ik heb dit altijd een heel bijzonder 'correct' antwoord gevonden. Dierenbescherming is geen bingo-kaart lijkt me. Zo van; het dier dat de meeste wetsartikelen op diens kaart kan aankruisen, heeft gewonnen. Kom maar naar voren Nijntje, en sla je slag!

Over de inzet van proefdieren bestaan inderdaad op zich aardig wat regels, met waarborgen voor – de behandeling van – het individuele dier. Maar zo'n dier wordt dus wel onderworpen aan een proefopzet, wat eigenlijk altijd gepaard gaat met lijden, en eindigt met de dood ten gevolge van... En het afschieten van een wild konijn voor eigen plezier en benutting 'want' het heeft zo heerlijk vrij geleefd. Waarom zou dat eigenlijk oké en te rechtvaardigen zijn, en om te beginnen nog toegestaan moeten worden? Is juist zo'n konijn niet eerder bij uitstek het slachtoffer van wettelijke (jacht-)regels? Waarom zou zo'n konijn niet alleen het recht hebben om zonder onnodige menselijke bemoeienis in de natuur te mogen leven, maar óók zo te sterven?

Voor konijnen in de vee-industrie en voor konijnen als huisdier is overigens altijd nog best weinig geregeld. Er is om te beginnen weinig oog voor in politiek en bestuur, en dan kijkt de wetgever er ook niet echt goed naar. Is het welzijn van deze dieren 'dus' op orde, of heb je als konijn zijnde dan toch ook het verkeerde kaartje getrokken?

Flappie-challenge: tover eens een – denkbeeldig – konijn uit de kersthoed

Moraal van dit kerstbetoog. Bezint eer ge 'iets' met dieren begint. En denk vooral zelf nog even na over de vraag: welk konijn vind jijzelf eigenlijk het best beschermd, en waarom? Wat mij betreft zijn er geen foute antwoorden. Ik reken alles op voorhand goed, mits goed beargumenteerd.

De (aanloop naar de) kerstmaaltijd lijkt me een uitgelezen moment om hier bij stil te staan. Want dat is ook best bijzonder: waarom vieren veel mensen juist hét feest van leven, vrede en licht met het eten van – het moet gezegd worden – buitensporige hoeveelheden vlees? Inmiddels zijn daar zoveel alternatieven voor.

Ik zou je daarom een challenge willen voorstellen, want echt: je hoeft niet te wachten tot de wet je iets voorschrijft. Pas gerust ook eens vrijwillig je eigen leefregels aan.

Denk daarom – als je vlees eet – ook eens na over hoe jij jouw vleesconsumptie tijdens de kerst zou kunnen compenseren. Kies je in ieder geval voor producten met het Beter Leven keurmerk? Compenseer je een vorstelijke vleesdis met een vegetarische kerstdag misschien? Wil je wellicht een donatie doen aan een goed dierendoel ter waarde van jouw kerstige vleesconsumptie (mag wel, maar hoeft niet in een dichtgeknoopt kerstservet)? Kortom, maak je kerst dit jaar vooral (extra) diervriendelijk!