Leuk! Een papegaai in huis

Van ara’s tot valkparkieten en van amazonepapegaaien tot pyrrhura’s: met hun vaak prachtige uiterlijk zijn vogels aantrekkelijke dieren om te houden. Dat gebeurt dan ook in grote aantallen.

De Dierenbescherming ging op bezoek bij een aantal vogelopvangcentra in Nederland die de gevolgen van die onwetendheid dagelijks ondervinden en vogels met een ondermaatse conditie of gedragsproblemen opvangen. Zo interviewden we Hope for Wings. En we gingen op bezoek bij Vogelopvang Midden-Nederland en World of Birds. Gezamenlijk vingen zij vorig jaar grofweg 2900 huisdiervogels op. We spraken ook met Yvonne van Zeeland, dierenarts en specialist Vogelgeneeskunde aan de Universiteit van Utrecht. Zij ziet regelmatig vogels met welzijnsproblemen en welvaartsziekten op haar spreekuur.

Wat in de gesprekken komt bovendrijven is de onderschatting van de behoeftes van vogels. Dat leidt tot serieuze welzijnsproblemen. We werden geconfronteerd met verenplukken, overgewicht en eenzaamheid bij vogelsoorten die wel tientallen jaren oud kunnen worden. We zetten de meest nijpende problemen op een rij.

1. Huisvesting - ondermaats

Het begint al met een te krap verblijf. Gebrek aan vrije beweging leidt tot stress en een slechte conditie, maar er komt meer bij kijken: luchtvochtigheid, temperatuur, hygiëne, rustplek en verlichting zijn medebepalend voor de kwaliteit van de huisvesting.

Het centrum voor huisdierinformatie LICG geeft richtlijnen voor verschillende soorten kooien. Als we de proef op de som nemen en in de webshop van een grote dierenwinkelketen zoeken naar een kanariekooi voor twee kanaries, komen we van een koude kermis thuis. De vier bestverkochte modellen zijn naar maatstaf van het LICG ongeschikt. Ze zijn rond (te weinig vliegruimte), hebben niet minimaal één dichte wand (nodig als beschutting) en zijn zonder uitzondering te klein.

We vragen ons af waarom producenten spullen op de markt brengen die niet zijn afgestemd op de dieren waarvoor ze bedoeld zijn. En, net zo kwalijk, waarom kopen dierenspeciaalzaken slechte spullen in? Die ze vervolgens verkopen met het bijschrift 'fijne kooi voor je kleine exotische vogel'?

2. Natuurlijk gedrag - veel eenzaamheid

Een vogel moet kunnen vliegen, foerageren en sociaal gedrag kunnen vertonen. Belemmert een krappe kooi in de vliegmogelijkheden of wordt de vogel weinig of niet uitgelaten, dan slaat verveling toe. Dat gebeurt ook wanneer verrijking ontbreekt. Intelligente vogels als papegaaien hebben uitdaging nodig.

Een ander probleem onder vogels is eenzaamheid. Een mens kan nooit een vogelmaatje vervangen. Sociale vogels die alleen worden gehouden, vereenzamen. Toch wordt slecht aan deze primaire behoefte voldaan.

We deden zelf een paar jaar geleden een onderzoek naar sociale huisvesting van vogels onder 400 vogelbezitters. 73% van de papegaaien, 54% van de parkieten en 62% van de kanaries zaten in hun eentje in het verblijf en ontbeerden een soortgenoot.

3. Voeding - te calorierijk en eenzijdig

Zag dierenarts Yvonne van Zeeland vroeger in de dagelijkse praktijk vooral gebreksziektes, nu zijn er verhoudingsgewijs steeds meer vogels die aan welvaartsziektes lijden. Verkeerde voeding die te eenzijdig is leidt tot verhoogde gevoeligheid voor bijvoorbeeld schimmelinfecties, terwijl te calorierijk voedsel of overmatig voeren – zeker wanneer gecombineerd met (te) weinig beweging – leidt tot problemen als overgewicht, vetbulten en aderverkalking, die door Yvonne en haar collega’s zeer regelmatig worden gediagnosticeerd bij papegaaien

Gebrek aan vitamines wordt in verband gebracht met verenplukken en automutilatie. En ook aderverkalking en hartproblemen kunnen leiden tot zelfbeschadigend gedrag, doordat de dieren tintelingen in hun lijf ervaren vanwege de slechte doorbloeding. Zo kunnen ogenschijnlijke gedragsproblemen dus ook een medische oorzaak hebben. Ook Michel van der Plas van World Of Birds ziet veel welvaartskwalen bij de papegaaien die in zijn opvang belanden: vettumoren en aderverkalking als gevolg van een zadendieet en te weinig vliegmogelijkheid.

4. Medische zorg - weinig specialisatie

Er zijn niet veel dierenartsen in vogels gespecialiseerd. Er zijn in Nederland slechts drie Europees erkend specialisten, met daarnaast een aantal dierenartsen die zich hebben toegelegd op het behandelen van vogels (vogelartsen), maar dat aantal ligt ver onder de 50. Er is daardoor maar bij een beperkt aantal dierenartsen voldoende kennis aanwezig om vogels te behandelen. Toch constateert Van Zeeland gelukkig ook een positieve ontwikkeling. De laatste 20 jaar lijken mensen steeds meer medische zorg voor hun dier over te hebben en ziet ze een verbetering in hoe vogels worden gehouden: beter uitgebalanceerde voeding, meer vliegvrijheid en ruimte voor de vogel. Waarbij een jongere generatie gemiddeld beter op de hoogte lijkt te zijn dan de oudere.

5. Relatie eigenaar - weinig aandacht leidt tot problemen

Vogels, en zeker kromsnavels, vragen veel aandacht en verzorging van hun eigenaar. Wel tien uur per dag moet je met zo’n vogel bezig zijn, is de overtuiging van Erik Bruinning van Vogelopvang Midden-Nederland. Kun je ze dat niet geven, dan levert dat ongewenst gedrag op. Verenplukken, stereotiep gedrag (steeds dezelfde bewegingen uitvoeren) en schreeuwen.

Als de vogel jong en schattig is, mag het uit de kooi. In de pubertijd is de vogel beduidend minder gezellig. De kooi blijft vaker dicht en dat leidt weer tot nog meer gedragsproblemen. Schreeuwen, bijten, verenplukken… Op de bank rustig tv-kijken is er natuurlijk niet bij met een schreeuwende vogel naast je.

Claudia van Genne van Hope for Wings kan veel voorkomende redenen om een vogel af te staan makkelijk opsommen: een baby op komst, een relatiebreuk of juist een nieuwe relatie. De vogel kan zich jaloers gedragen tegenover de nieuwe huisgenoot en sexueel gedrag vertonen naar de eigenaar. Soms wordt bij een overlijden ook de papegaai geërfd. Als de kinderen er ‘niets mee hebben’, wordt het dier afgestaan.

Denk goed na voor je een vogel in huis neemt

De voorouders van papegaaien en andere tropische vogels leefden in tropische wouden, in grote sociale groepen, waar ze de hele dag bezig waren met het zoeken naar voedsel. Zie dat maar eens na te bootsen in je doorzonwoning of appartement.

Wat blijft hangen na de gesprekken met de experts: als je niet veel aandacht kunt geven aan een dier dat nog jarenlang bij je zal zijn, en je bent niet goed op de hoogte van wat een vogel nodig heeft om gelukkig en gezond te blijven, haal je een hoop problemen op de hals waarvan je vogel uiteindelijk het slachtoffer is.

Het advies mag duidelijk zijn: denk heel goed na voordat je zo’n verbinding aangaat en laat je goed informeren. Wij helpen je alvast op weg.