Ratten in de buurt? Wat dat over mensen zegt

Het is om wat voor reden dan ook wel duidelijk dat ratten onderdeel zijn van onze leefomgeving. Dat is altijd al zo geweest. Ratten zijn echte cultuurvolgers; waar mensen zijn, zijn ratten (of andersom….?).

Het is grotendeels aan onszelf of we overlast van ratten ervaren. Deels zit hier een stukje acceptatie van het feit dat ratten bij onze, of wij bij hun, leefomgeving horen. Het aantal ratten, oftewel de grootte van de lokale populatie, hebben we vaak, ongemerkt, zelf in de hand. Het is namelijk de mens die een situatie creëert die ideaal is voor ratten. In en rondom het huis kan je denken aan voedselaanbod (voedselresten in vuilniszakken, onbeperkt aanbieden van kippenvoer aan de huiskippen of het voeren van de tuinvogels).

Daarnaast bieden onze dierverblijven, schuren en de woning niet alleen onderdak, schuilgelegenheid en warmte aan onszelf en aan onze huis- en hobbydieren, maar ook aan vele in het wild levende dieren, waaronder dus ook ratten. Daarnaast kan het zijn dat in de wijdere omgeving van onze woningen veranderingen hebben plaatsgevonden aan de habitat van onder andere ratten, waardoor er voor de dieren situaties zijn gecreëerd die het juist aantrekkelijker hebben gemaakt voor hen. Denk aan vijvers die ratten aantrekken of aan verstening van een gebied waardoor ze op zoek gaan naar een voor hen meer geschikt habitat.

Gunstige omstandigheden

Zolang gunstige omstandigheden zich voordoen blijven ratten op hun plek en werken ze aan gezinsuitbreiding. We moeten dus maatregelen nemen om de gunstige omstandigheden weg te nemen, dan wel te beperken, om te voorkomen dat het aantal ratten zo groot wordt dat we er overlast van gaan ervaren.

Om een idee te geven van hoe hard het kan gaan met de gezinsuitbreiding, de volgende informatie. Een bruine rat leeft gemiddeld een tot drie jaar. De vrouwelijke dieren zijn geslachtsrijp vanaf drie maanden leeftijd. De draagtijd van een rat bedraag drie weken en één vrouwelijk dier kan tot wel vijftien worpen per jaar hebben, met gemiddeld zeven tot tien jongen per worp! Na drie maanden zijn de jongen geslachtsrijp en zullen ook zij nakomelingen krijgen. De zwarte rat is wat minder productief met zes worpen per jaar, maar wordt gemiddeld een jaartje ouder dan de bruine rat.

Het rappe tempo waarin de gezinsuitbreiding plaatsvindt, naast het feit dat ratten snel leren en argwanend zijn tegenover alles wat er in hun leefgebied gebeurt, geeft al wel aan dat het nu in de media gepromote vangen (al dan niet met behulp van fretten) en schieten van enkele dieren per keer dweilen met de kraan open is, naast dat het ook nog eens ontzettend dieronvriendelijk is, aangezien een klem, het laten doodbijten door honden of een schot niet altijd direct dodelijk is.

Voorkomen

Het is dus echt aan onszelf om te voorkomen dat ratten onze huizen en directe leefomgeving gaan zien als een geschikte habitat en zich hier gaan settelen. Naast de voor de hand liggende maatregelen zoals het goed afsluiten van voer, ratproof opbergen van voedsel(resten) en het dichten van naden en kieren, zijn er nog wat specifiekere maatregelen die je in jouw omgeving kan nemen, of kan laten nemen door jouw gemeente (bronnen: KAD, BIJ12, Agro Pest Control);

• Voorkom onnodige schuilplaatsen zoals langdurige (hout)opslag.
• Laat gebreken in het riool snel verhelpen.
• Onderhoud erven, terreinen en walkanten goed en tijdig.
• Voorkom dichte begroeiing tegen gebouwen.
• Trek natuurlijke vijanden aan zoals roofvogels, door het plaatsen van nestkasten en zitpalen.
• Maak gebruik van planten om jouw tuin die ratten onaangenaam vinden (door hun geur of door hun structuur).
• Onderzoek of er specifieke veranderingen hebben plaatsgevonden in jouw leefomgeving die de habitat aantrekkelijk hebben gemaakt voor ratten. Het kan zijn dat de ratten worden aangetrokken door iets buiten jou om, bijvoorbeeld nieuw aangelegde vijvers bij jou in de buurt.
• Geef bij je gemeente aan dat je overlast ervaart van ratten, zodat zij op zoek kan gaan naar de oorzaak, maatregelen kan nemen en het effect kan monitoren.

Bestrijding door een professional

Mocht ondanks het treffen van preventieve maatregelen, bestrijding van ratten noodzakelijk zijn, kan dit het beste gebeuren door een IPM-gecertificeerde dierplaagbeheerser. Zij werken met een focus op monitoring, voorlichting, preventie en wering en zullen eerst niet-chemische middelen inzetten. In een uiterst geval kunnen zij overgaan tot de inzet van chemische bestrijdingsmiddelen, genaamd rodenticiden.

Voor particulieren zijn geen chemische bestrijdingsmiddelen toegelaten om ratten te bestrijden. En dat is maar goed ook! Chemische bestrijdingsmiddelen zijn geen ratvriendelijke maatregel, bieden geen blijvende oplossing voor het overlastprobleem en zijn slecht voor het milieu, kunnen resistentie veroorzaken bij onjuist gebruik en kunnen leiden tot doorvergiftiging naar dieren die vergiftigde ratten eten. Denk hierbij aan roofvogels, uilen, maar ook aan onze honden en katten.

Maar laten we eens afsluiten met wat interessante weetjes die ratten in een ander daglicht zetten:

• In Parijs ruimen ratten per dag geschat zo’n 800 ton afval op!
• Ratten worden getraind om landmijnen op te sporen.
• Ratten leren sneller en kunnen wat ze geleerd hebben vlotter toepassen in het echte leven dan mensen die aan gelijkaardige prikkels worden blootgesteld.

Als dat niet doet verwonderen of tot iets meer respect en acceptatie ‘dwingt’ voor deze dieren, weet dan dat ratten zich bijzonder empathisch kunnen gedragen. Ratten zijn van nature bereid om hulp te bieden aan kameraden die in nood zitten en uit een studie is zelfs gebleken dat ratten in staat zijn om te weten hoe hun handelen effect heeft op een soortgenoot; ratten die wat lekkers kregen bij het drukken op een knop, terwijl ze daarmee een elektrische shock toedienden aan een rat in een naburige kooi, stopten vrijwel onmiddellijk met het indrukken van die knop.

Daar kunnen we als mens zijnde nog wat van leren!