Structurele dierenhulp bij rampen en crises in Nederland

Wanneer zich in Nederland een ramp voordoet denk aan overstromingen, natuurbranden of langdurige stroomuitval – wordt snel hulp georganiseerd voor mensen. Maar wat gebeurt er met dieren? Huisdieren die achterblijven, hobbydieren die niet direct zichtbaar zijn of in het wild levende dieren die getroffen worden door natuurgeweld? Daar komt Stichting Dieren in Rampen in beeld.

Stichting Dieren in Rampen zet zich in voor structurele hulp aan huisdieren, hobbydieren en in het wild levende dieren tijdens rampen en crisissituaties. In samenwerking met veiligheidsregio’s, dierenhulporganisaties en crisisprofessionals bouwt de stichting aan een landelijke aanpak waarin dierenhulp niet langer een bijzaak is, maar een vast onderdeel van de crisisstructuur.

Stichting als antwoord op ontbreken coördinatie dierenhulp

De aanleiding voor de oprichting van Stichting Dieren in Rampen ligt in de ervaringen tijdens eerdere crisissituaties, zoals de overstromingen in Limburg in 2021 en de opvang van Oekraïense vluchtelingen in 2022. Dierenhulporganisaties kwamen massaal in actie om dieren te helpen. Wat echter ontbrak, was een formele positie binnen de officiële crisisstructuur. Er waren geen landelijke afspraken of richtlijnen over de coördinatie van dierenhulp bij rampen. Deze praktijkervaringen onderstreepten de noodzaak van structurele inbedding. Mede dankzij intensief lobbywerk van dierenhulporganisaties werd de overheid opgeroepen om actie te ondernemen. In reactie daarop nam de Tweede Kamer in 2022 en 2023 twee moties aan waarin werd gevraagd om landelijke richtlijnen en coördinatie voor dierenhulp bij rampen. Vanuit die oproep is Stichting Dieren in Rampen in januari 2024 opgericht – een samenwerking van de Dierenbescherming, Stichting DierenLot, de Federatie Dierenambulances Nederland (FDN) en de Nationale Federatie Dierenhulp Organisaties (NFDO).

Samenwerking veiligheidsregio’s en ministeries

De belangrijkste taak van de stichting is het opzetten en coördineren van een permanent systeem voor dierenhulp bij rampen en crises. Dit wordt zowel landelijk als regionaal uitgevoerd met de veiligheidsregio’s en de verantwoordelijke ministeries. In elke van de 25 veiligheidsregio’s zal een coördinerende dierenhulporganisatie (CDHO) de rol van dieren-crisispartner op zich nemen. Deze CDHO’s moeten aan verschillende eisen voldoen, zoals 24/7 bereikbaar zijn en snel kunnen mobiliseren. Door de crisisbeheersing zijn verschillende criteria opgesteld die onder andere gebaseerd zijn op de basisvereisten die worden gesteld aan veiligheidsregio’s. De CDHO is binnen de eigen veiligheidsregio het aanspreekpunt voor de crisisbeheersing en organiseert dierenhulpverlening zodat dit efficiënt en professioneel verloopt. Het is de bedoeling dat overal dezelfde basisregels gelden zodat de CDHO’s uit de verschillende veiligheidsregio’s op dezelfde manier werken en elkaar kunnen bijstaan, ongeacht in welke veiligheidsregio de ramp of crisis plaatsvindt. Wel zullen er verschillen zijn per veiligheidsregio. Zo zijn de risico’s voor een ramp anders in Zeeland (bijvoorbeeld overstroming) dan in de bossen van Gelderland (bijvoorbeeld natuurbrand).Stichting Dieren in Rampen kan op verzoek de CDHO’s ondersteunen, bijvoorbeeld met de coördinatie van de inzet van verschillende dierenhulporganisaties bij grote rampen. Bij bovenregionale en landelijke rampen of crises neemt Stichting Dieren in Rampen de coördinatie op zich.

Goedgetrainde dierenhulpverleners

Daarnaast is het belangrijk dat dierenhulpverleners die bij rampen worden ingezet, goed getraind zijn. Stichting Dieren in Rampen ontwikkelt en biedt trainingen aan zoals e‑learnings en praktijkoefeningen, stelt modelovereenkomsten, draaiboeken en protocollen op en heeft een kwaliteitsladder ontwikkeld waarmee de paraatheid per regio inzichtelijk wordt. In maart 2025 organiseerde de stichting samen met het NIPV een landelijke conferentie over dierenhulp bij rampen, met deelnemers uit alle hoeken van het werkveld: dierenhulp, crisisbeheersing, brandweer, politie en overheid.

Ontzettend veel betrokkenheid

Ik word vanuit de Dierenbescherming ingezet voor Stichting Dieren in Rampen. We bouwen aan een stevig netwerk, want dierenhulp bij rampen is pas echt effectief als iedereen weet wie wat doet. Mijn rol is om er onder andere voor te zorgen dat die samenwerking praktisch werkt en goed wordt voorbereid. Het mooie is dat er zó ontzettend veel betrokkenheid is – van dierenhulpverleners tot crisisprofessionals. Iedereen wil dit beter regelen.

Op dit moment zijn er vanuit de stichting contacten met 18 van de 25 veiligheidsregio’s en is er in een groot aantal veiligheidsregio’s gesprekken gevoerd met de CDHO’s. In enkele veiligheidsregio’s zijn zelfs al gezamenlijke oefeningen geweest, waar bevolkingszorg, brandweer, dierenhulpverleners en andere crisisdiensten aan deelnemen. Oefeningen zoals bijvoorbeeld de inzet bij een grote flatbrand, waarbij opvang en verzorging van mens én dier centraal stond.

Dierenhulp ingebed in Nederlandse rampenaanpak

Het doel is ambitieus én haalbaar: in alle 25 veiligheidsregio’s komt een goed georganiseerde structuur voor dierenhulp bij rampen. Het programma van Stichting Dieren in Rampen markeert een noodzakelijke omslag; van losse, ad-hoc hulpacties naar een professioneel, samenhangend en landelijk dekkend systeem. Door heldere coördinatie, praktische protocollen, gerichte training en intensieve samenwerking met crisispartners wordt dierenhulp voor het eerst écht ingebed in de Nederlandse rampenaanpak.

Want als het écht misgaat, willen we voorbereid zijn. Op mensen, op dieren, op de realiteit. Dankzij het programma ‘Dieren in Rampen en Crises’ komt die voorbereiding nu eindelijk van de grond. En groeit onze veerkracht – voor iedereen die in tijden van nood op hulp rekent.

Naar website Stichting Dieren in Rampen