Kans op stalbranden neemt toe

Onder invloed van digitalisering en robotisering is er een toename van het gebruik van elektra in de stal. Denk daarbij aan: verlichting, verwarmingsinstallaties, sensoren, ventilatoren, klimaatcomputer, robots (voerrobot, mestrobot), stroverdelers, mest- of eiertransportbanden. Veel van deze apparaten werken op accu’s die vervolgens moeten worden opgeladen. Door de zure, vochtige en stoffige stalomgeving kan elektra worden aangetast, leidend tot oververhitting of kortsluiting waardoor brand kan ontstaan. Het opladen van accu’s kan leiden tot warmteontwikkeling of vonken. In een stalomgeving met brandbare materialen, strooisel en mestgassen bepaald geen handige combinatie.

Nodig: regelmatig een goede elektrakeuring

Ná stalbranden waarbij geen oorzaak meer was te achterhalen door de volledige verwoesting, vormt elektra de grootste herleidbare oorzaak van stalbranden. Toename van elektra in en rondom de stal rechtvaardigt het verplichten van een periodieke elektrakeuring. Veel verzekeraars stellen dit al als eis voor een brandverzekering. De veehouders die dit ontvluchten door een coulante verzekeraar uit te zoeken, zouden via een wettelijke verlichting deze basis maatregel niet moeten kunnen ontlopen. Minister Wiersma wil eerst de proportionaliteit van deze keuring onderzoeken. Maar hoge kosten voor het herstel van de bevindingen uit deze keuringen, betekenen dus dat het gekeurde bedrijf een behoorlijk brandrisico heeft.

Emissiereducerende technieken zoals luchtwassers beïnvloeden de bouw en inrichting van een stal en daarmee de brandveiligheid. Als er brand uitbreekt, kan het centrale luchtkanaal ervoor zorgen dat de brand door de hele stal wordt getrokken, of voor uitval van het ventilatiesysteem. Een ophoping van stof in het centrale luchtkanaal, kan zorgen voor een stofexplosie. Chemische luchtwassers hebben daarnaast de noodzaak voor aanwezigheid van zwavelzuur: een corrosief goedje dat sterk reageert met veel materialen en zwavelzuur kan brand aanwakkeren in contact met organische stoffen.

Emissiearme vloeren kunnen leiden tot een ophoping van brandbare mestgassen onder de stalvloer, met het daarbij horende explosierisico. Daarbij zijn voor emissiearme vloeren weer apparaten als mestschuiven of mestrobots nodig in de stal. Mestbanden of mestdrogingstechnieken kunnen een brand verspreiden en de mestbanden betekenen een vorm van elektra in de stal. Ionisatietechnieken om de emissie van fijnstof te reduceren, kunnen leiden tot het ontstaan van vlambogen. (Bron: Vergroten overlevingskans landbouwhuisdieren bij brand).

De energietransitie vindt ook plaats op veehouderijbedrijven. Op de daken van steeds meer stallen worden zonnestroominstallaties gebouwd. Dit voegt extra elektrische installaties toe aan het veehouderijbedrijf en daarmee extra risico. De panelen zelf zijn brandbaar en kunnen via het dak brand verspreiden. In de veehouderij wordt ook energie opgewekt via mestvergisting. Dit voegt eveneens extra elektrische apparatuur toe aan het erf. Een andere mogelijke toekomstige ontwikkeling kan het opwekken van energie met windmolens zijn.

Naast systemen om energie op te wekken worden ook installaties geplaats om energie op te slaan zodat het bedrijf dit op andere momenten kan gebruiken. Deze batterijen bevatten chemische componenten en een hoge energie-inhoud. Bij oververhitten kan de inhoud van een batterijcel explosief tot ontbranding komen.

In het kader van de ruimtelijke ordening beschikken veehouderijbedrijven over een gemaximeerd oppervlakte waarop gebouwen op het erf mogen staan. Binnen dit bouwblok moet een veehouderijbedrijf alle benodigde gebouwen en opslagen plaatsen. Dat betekent de (steeds grotere) stallen met voerkeuken, melklokaal of uitloop, (ruw)voeropslag, opslag van strooisel, mest of spuiwater, maar ook plaatsing van mestvergister, omvormers van een zonnestroominstallatie en installatie van de energieopslag. Dit moet allemaal ingepast worden in een beperkte ruimte. Hierdoor komt het hanteren van voldoende afstand tussen gebouwen om brandoverslag te voorkomen in het gedrang.

Waar in de veehouderij door schaalvergroting de bedrijven en stallen steeds groter worden, neemt de capaciteit van de brandweer juist af. Dit betekent, zeker in het landelijk gebied, langere aanrijtijden bij brand en beperking aan beschikbaarheid van blusvoorziening. Bij het blussen van een stalbrand is de brandweer vooral gericht op het voorkomen van brandoverslag naar naastgelegen stallen, dan op het blussen van de brandende stal.