Waarom worden schapen nog niet beschermd?

Uit recente analyses van cijfers die in opdracht van de provincies worden verzameld door de interprovinciale organisatie BIJ12 blijkt hoe weinig schapenhouders ervoor kiezen om hun dieren goed te beschermen tegen de wolf. In wolvenkernprovincie Gelderland stond geen enkele van de 140 aangevallen schapen goed beschermd.

Van bijna 1.000 schadegevallen over heel Nederland bleek er bij 3% van de gevallen een raster volgens adviesnorm aanwezig, waar in de meeste gevallen bij inspectie toch tekortkomingen aan werden geconstateerd. Slechts in 0,6% van deze gevallen vertoonde het raster geen gebreken. Om schapen en ander kleinvee effectief te beschermen tegen wolvenaanvallen moet een hek of raster minimaal 1,20 meter hoog zijn en bestaan uit minimaal vijf draden waar minstens 4.500 volt op staat. De onderste draad mag niet meer dan 20 centimeter boven de grond hangen, want anders kan een wolf er onderdoor. Als een wolf bij een aanvalspoging een stroomstoot krijgt, geeft hij het in de regel op, en probeert hij het geen tweede keer. Overigens is van de 1.387 schademeldingen die in 2023 bij het Wolvenmeldpunt van BIJ12 zijn gedaan, in iets meer dan de helft van de gevallen (754 meldingen) op basis van DNA-onderzoek of beeldmateriaal met zekerheid vastgesteld dat het daadwerkelijk om een wolf ging.

Wettelijke zorgplicht voor dieren

Kortom: bij alarmerende berichten over wolvenaanvallen die in de media komen, is het in lang niet alle gemelde schadegevallen op voorhand zeker dat het ook daadwerkelijk om een wolvenaanval ging. Wat wel zeker is, is dat in 99,4% van de schadegevallen schapen en ander kleinvee niet (of onvoldoende) beschermd stonden. Een verbazingwekkend gegeven, wetende dat in alle ‘wolvenprovincies’ met gevestigde of regelmatig terugkerende wolven (Friesland, Drenthe, Overijssel, Gelderland, Utrecht, Noord-Brabant en Limburg) er subsidies beschikbaar zijn voor zowel hobbymatige als professionele houders van schapen, geiten en ander kleinvee – waar dus nauwelijks gebruik van blijkt te worden gemaakt. Daarbij helpt het overigens niet dat er voor elk aangevallen gehouden dier er een schadevergoeding wordt uitgekeerd, of een kleinveehouder nu wel of geen beschermende maatregelen heeft genomen. Nu wolven al zoveel jaren aanwezig zijn in ons land, is dit laatste niet te rijmen met de wettelijke zorgplicht voor dieren, zoals in verschillende wetsbepalingen is vastgelegd. Artikel 1.6 van het Besluit Houders van dieren zegt letterlijk ‘buiten gehouden dieren dienen beschermd te worden tegen roofdieren’. Je zou gezien deze bepalingen eerder verwachten dat er een sanctie op nalatigheid zou staan, in plaats van een bonus.

Wolffencing-team mooi voorbeeld

Dat het ook anders kan bewijst men in Vlaanderen. Daar is een Wolffencing-team actief, bestaand uit opgeleide vrijwilligers die neutraal advies geven en dierhouders helpen met de aanleg van maatregelen en het aanvragen van subsidie. Deze organisatie wordt professioneel aangestuurd en financieel ondersteund door de overheid en twee natuurorganisaties. Deze ondersteuning heeft ertoe geleid dat het aantal schapenhouders in het Vlaamse leefgebied van de wolf preventieve maatregelen heeft genomen afgelopen jaar sterk is toegenomen en het aantal doodgebeten schapen en kleinvee in een jaar tijd bijna is gehalveerd. Ook in Duitsland heeft men goede ervaringen met preventieve maatregelen.

Aandacht verleggen van afschot naar bescherming

Intussen wordt in Nederland in de Tweede Kamer en provincies de politieke druk opgevoerd om de drempel om tot afschot van wolven te mogen overgaan te verlagen. Overheden en politiek zouden er goed aan doen de aandacht te verleggen naar hoe schapen en kleinvee optimaal beschermd kunnen worden, en hoe kleinveehouders daarbij effectief gestimuleerd en ondersteund kunnen worden.