We begrijpen maar weinig van onze katten

De meeste katteneigenaren kunnen vrij goed inschatten wanneer hun pluizige vriend tevreden is. Recent is er een onderzoek gepubliceerd dat aantoont dat we er niet zo goed in zijn om een ontevreden kat te herkennen. Ook eerder onderzoek heeft laten zien dat zelfs ervaren katten eigenaren slecht uitingen van negatieve emoties in hun huisgenoten kunnen herkennen, bijvoorbeeld in de vorm van gezichtsuitdrukkingen, lichaamstaal of geluiden.

Ik moet bekennen dat de resultaten van dit soort onderzoeken mij totaal niet verbazen en met mij zijn er denk ik nog vele andere asielmedewerkers en kattengedragstherapeuten. Zij komen in de praktijk veel situaties tegen waarin de kat en zijn gedrag niet begrepen wordt. Ik durf zelfs te beweren dat dit een belangrijke reden is waarom katten uiteindelijk in het asiel belanden.

De eigenzinnige kat

Vaak wordt gesteld dat katten eigenzinnige dieren zijn, die lekker hun eigen ding doen, zich niet laten dwingen en het duidelijk laten merken als ze het ergens niet mee eens zijn. Ook zouden zich goed aanpassen en daardoor makkelijk te houden zijn.

Helaas zit het anders. In de natuur is het namelijk een slecht idee om zwakte te tonen, want dat maakt kwetsbaar. Dit geldt al helemaal voor prooidieren. Want ja: je zou het misschien niet zeggen, maar een kat is niet alleen een roofdier maar ook een prooidier. Daardoor zijn het meesters in het verbergen van pijn en stress. De signalen die ze wel laten zien, zijn uiterst subtiel. Op het moment dat het een kat echt te veel wordt en het wordt geuit in duidelijk zichtbaar gedrag, dan wordt dit vaak geïnterpreteerd als eigenzinnig, stout of zelfs grappig.

Het internet staat vol met ‘grappige’ kattenvideo’s waar ik wel om zou kunnen huilen. Het gedrag wordt dus vaak niet serieus genomen, terwijl het signalen van ernstige problemen kunnen zijn. Ik zou hier tal van voorbeelden kunnen noemen, maar daarmee kan ik een boek vullen. Voor nu zal ik me beperken tot een aantal van de belangrijkste.

De onzindelijke kat

Een veel voorkomend probleem onder katten is onzindelijkheid. Een bekende van mij had een kat die altijd op tafel poepte als ze op vakantie gingen. Daarmee wilde hij laten weten dat hij boos was dat ze weggingen, luidde de conclusie. Zo hebben veel eigenaren hun eigen ideeën over waarom hun kat buiten de bak plast of poept, bijvoorbeeld om zijn onvrede te laten blijken of om de eigenaar te pesten; de gekste verhalen komen voorbij.

Katten doen dit echt niet zomaar en er is altijd iets aan de hand. Het kan een medische oorzaak hebben, bijvoorbeeld een blaasontsteking of pijn, maar in veel gevallen speelt stress een rol. Deze stress kan zelfs medische problemen veroorzaken. Het is in daarom alle gevallen absoluut noodzakelijk om de kat na te laten kijken door een dierenarts en een medische oorzaak uit te sluiten of te behandelen. Daarnaast moet er kritisch worden gekeken naar de leefsituatie van de kat, eventueel met de hulp van een kattengedragstherapeut.

De gestrafte kat

Naast de verkeerde interpretatie van gedragingen die duiden op negatieve emoties wordt normaal kattengedrag vaak juist als een probleem gezien. Bijvoorbeeld katten die op het aanrecht klimmen of aan de bank krabben zijn vervelend en worden gestraft door een hard geluid te maken, met harde stem spreken of een plantenspuit te gebruiken. Het straffen van een kat is nooit de oplossing! Een kat begrijpt namelijk echt niet wat hij fout doet. Eigenaren denken vaak dat straffen wel helpt en dat een kat prima weet dat hij stout is, omdat de kat niet weet hoe snel hij weg moet komen als de plantenspuit tevoorschijn komt. Maar het enige wat de kat heeft geleerd, is dat hij bang moet zijn voor de plantenspuit (en de eigenaar!) met nog meer stress als gevolg.

In plaats daarvan moet worden begrepen waarom de kat bepaald gedrag vertoont, zodat er een alternatief kan worden geboden, bijvoorbeeld een mooie klimboom naast het aanrecht of een stevige krabpaal naast de bank. Op die manier kan de kat nog wel het natuurlijk gedrag vertonen dat zo belangrijk is voor het welzijn.

De krabbende en bijtende kat

Een andere veelgehoorde klacht gaat over katten die je het ene moment heerlijk aan het aaien bent en een seconde later ineens met vier poten in je arm hangen. Er wordt vaak gesteld dat dit volledig onverwachts is en dat er echt geen waarschuwingssignalen waren. In de meeste gevallen zijn deze waarschuwingssignalen er echt wel, maar worden deze gewoonweg niet gezien en herkend. In andere gevallen hebben katten geleerd dat het geen zin heeft om deze signalen af te geven, omdat er toch nooit naar geluisterd wordt. De enige manier om duidelijk te maken dat het niet fijn (meer) is, is krabben en bijten.

Iedereen kent het voorbeeld van de kat die op schoot springt bij júíst degene die niks met katten heeft. Dat komt omdat katten zich het prettigst voelen bij mensen die zich niet aan hun opdringen, die ze niet aanstaren en niet ongevraagd gaan aaien. Ze vinden het fijn als zij zelf het initiatief tot contact kunnen nemen en dat dit op hun voorwaarden gebeurt. Dus negeer de kat en laat hem of haar naar jou toe komen. Ook als een kat op schoot komt zitten, betekent dit niet dat hij geaaid wilt worden. Vraag altijd om toestemming door je hand uit te steken en de kat zelf te laten besluiten om contact te maken. Als je een kopje krijgt, kan je een paar keer over de kop of onder de kin aaien.

Korte interacties

Katten houden van korte interacties, dus vraag steeds na een paar keer aaien weer of de kat nog steeds behoefte heeft aan contact. Daarnaast willen de meeste katten niet overal op hun lichaam aangeraakt worden. De kop wordt meestal wel fijn gevonden, maar wees voorzichtig met de rest van het lijf (vooral de buik!) en let goed op stresssignalen zoals wegkijken, oortjes die wegdraaien, het steeds aflikken van de bek, zwiepen met de staart, een pootje optillen en sidderingen van de huid. Door hiernaar te handelen en dus te stoppen als de kat het niet meer fijn vindt, zal de kat leren dat hij of zij de controle heeft. Meestal willen ze dan meer contact en komen ze vaker even een aaitje halen.

De gelukkige kat?

Ik zou alle katteneigenaren willen oproepen om zich meer te verdiepen in de behoeftes en het gedrag van hun kat, en dan specifiek in de stresssignalen. Er zijn genoeg kattengedragstherapeuten die hier informatie over hebben in boeken of op hun websites. Vaak met filmpjes zodat je gelijk goed kan zien hoe het gedrag eruitziet.

In tegenstelling tot wat gedacht wordt, zijn katten geen makkelijke huisdieren. Hun behoeftes zijn complex. Als je eenmaal weet hoe je de signalen moet herkennen en er op gaat letten, dan zal het je verbazen hoe vaak je kat stress ervaart. Ook als je al meer dan 20 jaar katten hebt, zal je hier misschien van schrikken en kan het overweldigend lijken om hier wat aan te doen. Uiteraard is stress nooit helemaal te voorkomen en kortdurende stress is meestal ook geen probleem, maar langdurige, of chronische stress, kan het welzijn sterk aantasten en uiteindelijk zelfs leiden tot gezondheidsproblemen. Dit wil niemand voor zijn huisdier, toch?

Nee, we willen allemaal dat onze harige huisgenoot zo gelukkig en gezond mogelijk is. En elke stap is er eentje, dus laten we ons best doen voor een begrepen en gelukkige kat!