Alternatieven voor euthanasie op hertenkampen

Nadat er al tientallen jaren over is gesproken, komt de lijst er dan eindelijk: een overzicht met zoogdieren die wél geschikt zijn om te houden als huisdier. Wat automatisch betekent dat dieren die níét op de lijst staan dat ook niet zijn. Daarvoor is wetenschappelijk gekeken naar verschillende factoren, zoals risico voor de mens (letselschade en ziekteoverdracht) en naar risico’s voor de gezondheid en welzijn van het dier. Onderaan de streep is er een lijst met dertig dieren overgebleven die volgens de wetenschappelijke methode geschikt zijn om gehouden te worden als huis- of hobbydier.

Wetenschappelijke basis

De Dierenbescherming is blij met deze lijst. Sterker: nu er een wetenschappelijke basis ligt waarmee we kijken naar zoogdieren, willen we dat de lijst wordt uitgebreid. Naar vogels, reptielen, insecten, vissen en alle andere dieren die in Nederland worden gehouden als huisdier. Dat is toekomstmuziek, maar wel van het soort dat ons goed in de oren klinkt.

Lees hier over de huis- & hobbydierenlijst

Natuurlijk heeft de lijst gevolgen. Vanaf 1 juli 2024 mogen dieren die niet op de lijst staan niet meer worden aangeschaft of zich in gevangenschap voortplanten. Er geldt, en dat klinkt misschien cru, een uitsterfconstructie: dieren die al gehouden worden, mogen natuurlijk gewoon blijven leven tot ze (op natuurlijke wijze) overlijden. En juist bij dat laatste blijkt de schoen te wringen bij hertenkampen, waarvan er zo’n 250 zijn in Nederland.

Voortplanten

Want op deze hertenkampen leven vooral damherten, en in mindere mate edelherten en andere hertensoorten. Soorten die niet op de huis- en hobbydierenlijst staan en daarom na 1 juli 2024 zich niet meer mogen voortplanten in gevangenschap. Een probleem, omdat er in deze groepen herten zowel mannelijke (bokken) als vrouwelijke (hinden) dieren door elkaar lopen, en die planten zich voort wanneer ze in een groep leven.

Tegelijkertijd blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat deze dieren onvoldoende natuurlijk gedrag kunnen vertonen op deze hertenkampen, waardoor ze ook niet op de lijst terecht zijn gekomen. De dieren kunnen niet hun natuurlijke gedrag vertonen op het gebied van voedselopname, ruimtegebruik, veiligheid en sociaal gedrag. In de praktijk zien we dat het lastig is om aan de natuurlijke gedragsbehoeftes van de herten te voldoen, en dit leidt regelmatig tot verminderd welzijn. Daar komt bovenop dat ze in staat zouden zijn om ‘ernstig letselschade’ te veroorzaken bij de mens.

Alternatieven

De afgelopen weken hebben zich, zowel in de media als bij de Dierenbescherming, beheerders gemeld van hertenkampen. Zij beweren dat de enige optie om met de aanstaande lijst om te gaan zou bestaan uit euthanasie. Bot gezegd: de dieren worden verboden dus moeten ze worden afgeschoten. Dat is wat ons betreft onzinnig en onjuist.

Bij in het wild levende herten wordt al langer gekeken naar mogelijkheden om voortplanting te beperken. Hieruit komen verschillende opties naar voren:

• Anticonceptie met vaccinatie. Met behulp van een verdovingsgeweer kan met darts op afstand het middel worden toegediend. Het kan zowel worden toegepast op de bokken als op de hinden. Dit moet wel jaarlijks worden herhaald.
• Sterilisatie. Hoewel castratie van de bok kan leiden tot de ontwikkeling van een pruikgewei (een gewei dat door blijft groeien) is sterilisatie wel mogelijk. Ook de hinden kunnen gesteriliseerd worden. Bij sterilisatie worden de zaad- en eileiders onderbroken, waardoor de hormoonhuishouding op gang blijft, maar de dieren niet meer vruchtbaar zijn.
• Uitwisseling. Door onderling met andere hertenparken uit te wisselen, kunnen aparte groepen gecreëerd worden voor bokken en hinden. In wilde populaties leven de mannetjes en vrouwtjes ook deels gescheiden en wisselt de groepssamenstelling sterk. Voor hinden is dat het gehele jaar door geen probleem. Bij bokken kan dit in de bronsttijd wat lastig zijn als de dieren te dicht op elkaar leven. Het tijdelijk afscheiden van de bokken kan gedurende deze periode een optie zijn.

Aan elk van deze opties zitten verschillende voor- en nadelen. Er is dus ook geen oplossing die in alle situaties het beste zal zijn voor het welzijn van de dieren. Dit zal dan ook per situatie goed moeten worden afgewogen. Hoewel de lijst pas in juli 2024 in zal gaan, kan die tussenliggende tijd door eigenaren goed worden gebruikt om uit te zoeken hoe het welzijn van hun herten het beste kan worden gewaarborgd en welke optie dus het best passend is voor hun situatie. Het gewoon maar euthanaseren is niet de enige optie, en bij goed eigenaarschap hoort wat ons betreft het zoeken naar alternatieven voor afschot. En natuurlijk zijn alternatieven niet gratis - net zoals afschieten dat niet is - maar ook dat is een gevolg van de keuze om dieren te houden.