Van 400 naar 1500 egels in de opvang per jaar

In 2017 begon ik als locatiebeheerder (een functie die nu coördinator wordt genoemd) bij Egelopvang Papendrecht. Met zo’n 20 vrijwilligers en 400 egels per jaar hadden we er een flinke kluif aan om egels die uit een grote regio bij ons binnenkwamen op te vangen, uit te zoeken wat ze mankeerden en beter te maken. Het gebied waar we destijds egels vanuit opvingen was (van links naar rechts over de kaart) Hoek van Holland tot Capelle a/d IJssel en (van boven naar beneden) Bergschenhoek tot aan Middelharnis. Dierenambulances reden vanuit iedere uithoek van dit gebied met egels om bij ons af te geven.

De jaren verstreken en wij mensen bleven de tuinen volbouwen met tegels. Jaarlijks herhalen wij hoe slecht dit is en dat vergroenen erg belangrijk is voor de stand van de egels in Nederland. Uit deze herhaalde boodschap is mijn motto ontstaan, dat zo op een tegeltje kan (ik heb hem zelfs op een tegel): ‘Wip een tegel voor een egel.’ Nu, in 2025 vangen we jaarlijks uit dezelfde regio als in 2017, 1500 egels op. De conditie van de egel wordt steeds slechter, klimaatverandering zorgt voor voedsel- en winterslaapproblemen... en we zijn doorgegaan met het betegelen van achtertuinen.

Klimaatverandering zorgt voor verwarring

De aarde warmt sneller op dan we aanvankelijk dachten en dat horen we de laatste tijd steeds vaker. De opwarming van de aarde lijkt zijn voordelen te hebben: dat we tot diep in november met korte mouwen naar buiten kunnen bijvoorbeeld, maar helaas is het vooral desastreus voor de aarde. De zee warmt te snel op en koraal sterft langzaam af, ijsschotsen smelten sneller dan we dachten en de zeespiegel stijgt. Dichtbij huis zijn er ook tekenen van klimaatsverandering te zien. Vorige week zag ik bij een fietstocht door het dorp waar ik woon dat de krokus weer opnieuw wilde gaan bloeien en dat de bomen na het verliezen van hun blad weer langzaam in de knop kwamen.

Ook egels hebben last van een dergelijke verwardheid. In de boeken staat vermeld dat ze maar één keer per jaar een nestje van vier á tien baby’s krijgen, maar door de klimaatsverandering krijgen ze met dit mooie weer langzaam de lentekriebels met alle gevolgen van dien. Vorig jaar kregen we zelfs in december nog babyegels binnen die ten dode zijn opgeschreven in de natuur. Voedsel is moeilijker te verkrijgen, zeker als het kouder begint te worden. Ook de winterslaap staat in een boek van Jac. P Thijsen beschreven als een periode van rust die duurt van december tot april. Tegenwoordig is dat anders. Winters zoals we die vroeger kenden, zijn voor nu voorbij. Egels kunnen niet zomaar, wanneer de temperatuur daarom vraagt, hun winterslaap in- en uitgaan. Daarvoor hebben ze bruin vet nodig: dat is kortgezegd hun brandstof om weer wakker te worden. Maar dat vet kunnen ze niet opnieuw aanmaken. Is het op, dan raken ze uitgeput en worden ze niet meer wakker.

Ideale toekomst voor egels?

Hoe zal de situatie eruit zien als we inzoomen op de egel in 2040?

• Hopelijk is natuurinclusief bouwen dan de standaard.
• Meer ruimte voor mensen en dieren die met elkaar samenleven, en dus ook meer ruimte voor egels.
• Tuinen zijn een paradijs voor mens en dier, en we hebben eindelijk door dat groen goed is voor onze mentale en fysieke gezondheid.
• Schuttingen bestaan niet meer.
• Mensen zijn zich bewuster van het belang van inheems groen in de achtertuin, in plaats van aangevoerde plantjes van een tuincentrum.
• Groene winkelcentra bieden 's avonds een doorgang naar verschillende groene gebieden in woonwijken, steden en dorpen.

Met een beetje geluk keert de wildopvang terug naar de situatie van 2017. Zodat we maar 400 egels op hoeven ter vangen die écht hulp nodig hebben. Alle andere egels kunnen in 2040 zelfstandig eten en een slaapplek vinden en zich aanpassen aan een klimaat dat, zoals altijd, langzaam evolueert.

Daarom een oproep aan iedereen: wip die tegels eruit en laat mensen enthousiast zien wat er om ons heen leeft, zoals vliegende (bestuivende) cadeautjes en stekelige vrienden. En zorg voor verbinding van tuin naar tuin, van egel tot mens en van woorden naar daden.