Vogelgriep: wat doe je wel en vooral niet?

Hoe herken je vogelgriep?

Verschijnselen van vogelgriep bij wilde vogels zijn onder andere sloomheid, ademhalingsproblemen, diarree, oogontstekingen en afwijkend gedrag zoals kopschudden of rondjes draaien. Met name (water)-vogels, zoals zwanen en ganzen, maar ook andere vogelsoorten, zoals roofvogels, en zoogdieren, zoals vossen of marters, kunnen besmet raken.

Vermijd contact

En in theorie zou die besmetting ook kunnen overspringen op onze huis- en hobbydieren. In het buitenland zijn gevallen bekend waarbij honden en katten ziek zijn geworden. Ook is vogelgriep een zoönose, wat betekent dat het van dier op mens kan overgaan, als het maar voldoende muteert. En als de coronacrisis ons iets heeft geleerd, is het dat virussen kunnen muteren. Contact met vogelgriep moet dus absoluut vermeden worden.

Mijn eerste advies is dan ook: raak een dier, waarvan je vermoedt dat het vogelgriep heeft, niet aan en blijf op gepaste afstand. Helaas zien we in de praktijk dat mensen zich de risico’s niet realiseren. Dat ze met de beste intenties dieren oppakken of zelfs mee naar huis nemen om te verzorgen. Vogelgriep is zoals gezegd een ziekte die makkelijk verspreidt en ook nog eens overdraagbaar is van dier op mens.

De kans op besmetting is overigens klein, maar het is verstandig een mogelijk besmet dier of dood dier niet met blote handen aan te raken. Het is daarnaast extra van belang om honden aan de lijn te houden in natuurgebieden waar ze niet los mogen lopen: er kan een kadaver van een vogelgriepslachtoffer liggen waar de hond mee in contact kan komen, wat kan leiden tot een besmetting.

Waar meld je een vogelgriepslachtoffer?

Wat je het beste kan doen als je een ziek of dood dier aantreft, is afhankelijk van de vindplaats. In natuurgebieden kun je de boswachter of grondeigenaar inlichten. Bel de gemeente of bel 144 als je een zieke of gewonde vogel vindt binnen de bebouwde kom. Een medewerker vertelt dan wat de beste volgende stap is. Op de site van de Rijksoverheid wordt uitgelegd wat de bedoeling is als het dier al dood is.

Voor zieke of gewonde dieren rukt er soms een dierenambulance uit om te hulp te schieten. Als wij uitrijden voor een ziek of gewond, mogelijk besmet dier nemen onze dierenambulancemedewerkers strikte maatregelen om besmettingen te voorkomen. Ze gebruiken persoonlijke beschermingsmiddelen zoals handschoenen, mondkapjes en schorten om zichzelf tegen het virus te beschermen en verdere verspreiding tegen te gaan. Ook worden de ambulance en materialen na ieder vervoer grondig gereinigd.

Meer maatregelen nodig

De overheid heeft maatregelen genomen om de verspreiding van vogelgriep te beperken, waaronder het instellen van een landelijke ophok- en afschermplicht sinds 16 oktober 2025. De ophokplicht is van toepassing op alle commercieel gehouden vogels en de afschermplicht geldt voor alle houders van risicovogels (hoenderachtigen, watervogels of loopvogels) en van commercieel gehouden fazanten, loopvogels of sierwatervogels. In de gebieden waar vogelgriep is vastgesteld bij een commerciële houderij, kan ook een vervoersverbod ingesteld zijn.

Het is frustrerend dat de maatregelen die genomen kunnen worden al genomen worden, maar de vogelgriepuitbraak toch niet de kop lijkt te kunnen worden ingedrukt. Daarnaast is het elk jaar weer wachten op het eerste nieuwsbericht over de eerste vogelgriepuitbraak van het jaar, hetgeen een dierenbeschermer én -vriend natuurlijk pijn doet. De Dierenbescherming vraagt dan ook om langdurige structuurmaatregelen, om vogelgriep te voorkomen, al weten we natuurlijk ook dat dat niet van vandaag op morgen geregeld is.

Voor meer informatie over vogelgriep kun je kijken op de speciale vogelgrieppagina van de rijksoverheid: Vogelgriep | Rijksoverheid.nl. Ook is er meer informatie te vinden op onze speciale dossierpagina: Veelgestelde vragen over vogelgriep.