Wie redt dieren als de wereld op z’n kop staat?
Klabam! Ruiten spatten in duizenden scherven uit hun kozijnen. In een hoge flat woedt een uitslaande brand. Bewoners vluchten in rep en roer naar buiten en hulpdiensten banen zich een weg door de stad die binnen no time is ontregeld door alle rook, sirenes en afzetlinten. En ergens tussen al die chaos zitten dieren.
Door: Marlijn de Jager-GerhardtOnline redacteur
Een hond die door alle paniek ontsnapte en wegspurtte, een tiental katten dat door de brandweer uit twee woningen wordt gehaald, een geit van de nabijgelegen stadsboerderij die met opengesperde ogen wordt meegesleurd door zijn paniekerige eigenaar. En ook zwanen die ernstig gewond raken door het rondvliegende glas. Wie zorgt er voor hen als alles om hen heen in beweging komt? En waar komen de huisdieren terecht als ze niet met hun baasjes mee mogen naar de evacuatielocatie?
Een ramp in miniatuurstad
In een oefenruimte in Dierenambulance & Hospitaal Den Haag staat een complete stad op tafel. Een prachtige maquette met verschillende panden, wegen, een heuse ‘dierenbeschermingsbrug’, voertuigen, mensen en… dieren. Oefenleider Henri Schipper van Stichting Dieren in Rampen zet de ramp in scène en geeft de aanwezige dierenhulpverleners de opdracht de dieren veilig te evacueren. Waar en wanneer vindt de triage (beoordeling van de hulpbehoefte en urgentie) plaats en wie is daarbij aanwezig? Waar kan het hulpvoertuig veilig staan zonder plotseling ingesloten te worden door brandweerslangen en zonder in de weg te staan voor de andere hulpdiensten? Is er een dierenarts ter plaatse? Hoe verzamel je veilig alle dieren en wat doe je als de situatie escaleert?
De deelnemers die elk een specifieke rol aannemen, overleggen met elkaar, schuiven met oplossingen en stellen kritische vragen. Wat als er ineens een grote groep dieren uit een flat moet worden gehaald? Hoe regel je dan snel extra hulpvoertuigen? Honden en katten kun je niet zomaar bij elkaar zetten. En hoe ga je om met dieren die door de stress ‘agressief’ reageren, verstijven van angst of zich hevig verzetten? Of met een gewonde hond van zeventig kilo die naar een dierenambulance verderop moet worden gebracht? Een dierenambulance kan en mag namelijk niet altijd pal naast de ramplocatie parkeren. Ook moeten alle dieren geregistreerd worden. Chip uitlezen, foto maken, vastleggen waar het dier vandaan komt (als dat bekend is). Het hoort er allemaal bij.
De miniatuurstad op tafel lijkt onschuldig speelgoed, maar de situaties die worden nagebootst zijn dat allerminst. Een dierenambulance die op de verkeerde plek staat, kan bijvoorbeeld niet vertrekken, ook niet met dieren in nood. Wat als de lokale opvanglocatie slechts plek heeft voor een derde van de dieren? Of als het reddingswerk te gevaarlijk wordt voor de dierenhulpverleners zelf?
Samenwerken binnen de veiligheidsregio
Om in zulke situaties snel en veilig te handelen, zijn duidelijke afspraken en een goede taakverdeling onmisbaar. Dierenambulancemedewerkers zijn gewend om dieren in nood te helpen, maar een grootschalige calamiteit vraagt om andere acties. Er zijn ineens veel meer partijen betrokken en de situatie kan continu veranderen. Wie geeft de opdracht om in actie te komen en wie luistert naar wie?
Tijdens de training wordt daarom de rol van de aangewezen coördinator veldteam dierenambulance (CODA) en van de crisiscoördinator dierenambulance (CriCo) verduidelijkt. Zij vormen de belangrijkste schakels in de crisisorganisatie van de dierenhulptak. De CODA coördineert de inzet in het rampgebied en op een eventuele opvanglocatie. De CriCo ondersteunt vanuit de dierenhulporganisatie en zorgt onder andere voor de algemene coördinatie, de inzet van het crisisteam en voldoende beschikbare dierenambulances.
Het klinkt misschien logisch dat hulpdiensten elkaar tijdens een ramp weten te vinden. Voor dierenhulp is dat nog niet zo vanzelfsprekend, omdat deze crisisdiensttak nieuw is. Daarom werkt Stichting Dieren in Rampen (waar ook de Dierenbescherming deel van uitmaakt) aan richtlijnen, protocollen en trainingen. Zo weten de betrokken partijen wat er van hen wordt verwacht en hoe ze binnen de veiligheidsregio moeten samenwerken. Daarnaast wordt per regio gewerkt aan een vaste coördinerende dierenhulporganisatie (CDHO) die het aanspreekpunt vormt voor de veiligheidsregio en die de inzet van de verschillende dierenhulporganisaties coördineert. Van redding, evacuatie en transport tot opvang, medische zorg en uiteindelijk de terugkeer naar de eigenaar of het vrijlaten van in het wild levende dieren.
Wat kun je als baasje doen tijdens een evacuatie?
Als diereigenaar kun je zelf ook voorbereidingen treffen. Het is natuurlijk het allerfijnst als jouw dier met je mee kan evacueren, maar dan moet je wel een of meerdere noodadressen weten waarbij jij en ook jouw dier welkom zijn. Hier kun je van tevoren over nadenken. Weet dus waar je met je dier terechtkunt als je plotseling je huis uit moet. En stel dat je moet vertrekken, met welk vervoer kun je dan weg? Kun je snel bij een reismand of transportkooi komen, zonder dat je eerst de halve zolder moet uitmesten? Ook raadt Stichting Dieren in Rampen aan een noodpakket voor je dier klaar te hebben staan.
Controleer daarnaast of de chipregistratie van je dier op orde is en je contactgegevens actueel zijn. Mocht je dier tijdens de chaos ontsnappen, dan vergroot dat de kans dat jullie snel weer worden herenigd.
Goede voorbereiding helpt dieren in crisis
Dat dieren inmiddels een plek hebben gekregen in de crisisvoorbereiding, is een belangrijke stap. Het is fijn en niet meer dan logisch dat dieren serieuzer worden genomen in het crisisprotocol. Als Nederland wordt getroffen door een ramp of crisis, tellen de dieren ook mee. En dan kan het naast ontploffingen in woningen ook gaan over natuurbranden, overstromingen of bijvoorbeeld oorlogsdreiging.
Stichting Dieren in Rampen
De stichting is opgericht in 2024. De Dierenbescherming, Stichting DierenLot en de Federatie Dierenambulances Nederland hebben een vertegenwoordiging in het bestuur en werken actief mee. Samen zetten we ons in voor een goede voorbereiding op rampen waarbij dieren betrokken zijn. Want als er daadwerkelijk een ramp uitbreekt, is er geen tijd om ter plekke uit te zoeken wie wat doet, waar de dieren naartoe kunnen of hoe extra hulp geregeld moet worden. Dat maakt oefenen zo belangrijk. Achter de miniatuurstad op tafel schuilt een werkelijkheid waarin iedere seconde telt. Voor mensen en dieren!
Meer informatie over ‘Dieren in rampen’
Foto's: Stichting Dieren in Rampen
