Spel met wilde dieren wordt niet goed beheerst

Elly von Jessen Door Elly von Jessen Sr. Beleidsmedewerker 6 november 2019

Hoewel de stukken op het schaakbord dat wij natuur noemen regelmatig worden ingezet als natuurbeheerders, blijkt keer op keer dat mensen het spel van natuurbeheer niet zo goed beheersen. Dat geldt zeker voor de ‘grote grazers’ en andere zoogdieren die letterlijk ingeperkt worden door hekken of andere omheiningen. Damherten, edelherten, wilde zwijnen en paarden worden bij bosjes afgeschoten of verhuisd omdat er iets helemaal mis is gegaan. 

Deze week bleek dat de komende winter nog eens ruim 1.000 edelherten worden doodgeschoten in de Oostvaardersplassen, veel meer dan ‘men’ had verwacht. ‘Men’ had om te beginnen het aantal dieren te laag ingeschat en ‘men’ had niet voorzien dat er zoveel jonkies zouden worden geboren. Tsja…


Hoe wordt het spel gespeeld?

Er wordt veel tijd besteed aan het spel om ruimte, heel veel wijzer wordt niemand ervan. Dat geldt bovenal voor de dieren, de pionnen op het bord. Ze zijn overgeleverd aan toeval: ben je als vos geboren in een natuurgebied dan ben je je leven nog redelijk zeker, maar op het platteland kun je je gezicht beter niet laten zien. En heb je de pech om als wasbeer geboren te worden, dan hoor je hier nergens thuis en wacht jou levenslange opsluiting of de kogel.

Dieren moeten zich aanpassen

De natuur de natuur laten lijkt in ons land geen optie meer, dat geldt dus ook voor de dieren die er leven. Of ze er nu al eeuwenlang wonen, of er later door mensen zijn neergezet: zij zijn hoe dan ook afhankelijk van de plannen die de mens maakt. Op de afgebakende kilometers waar ‘natuur’ op staat, hebben individuele dieren, families en andere soortgenoten op het terrein zich maar aan te passen. 600 dieren erbij, 1000 dieren eraf. Of bij nader inzien toch niet helemaal geschikt voor het gebied, allemaal dood, of verhuizen. En het bordje ‘natuur’ kan ook veranderen naar het bordje ‘toerisme, landbouw, of woonwijk’.


De spelregels

Rekenmodellen voor wanneer je hoeveel dieren moet weghalen, of toelaten om een aangewezen natuurgebied in balans te houden, zijn als het ware de spelregels om het spel te spelen. De spelers zijn in ieder geval het Rijk en de Provincie en ook de gemeente mag soms meedoen als het gaat om openbare veiligheid, recreatie, landbouw, of andere economische belangen. De rekenmodellen worden steeds vaker getoetst door rechters, die moeten bepalen of er wel echt goed over nagedacht is.

Iedereen mag in dit land zijn zegje doen en ook daar wordt naar geluisterd. Hiermee ontstaat een nieuwe speler aan het spelbord, laten we hem de publieke opinie noemen. Dat die meedoet kan én mag blijkbaar, omdat de natuur van ons allemaal is.

Rekenmodellen werken niet

Voor de Dierenbescherming geldt dat de rekenmodellen niet werken, dat groepen dieren zichzelf zoveel mogelijk in stand moeten houden, dat er constante monitoring van de dieren in een gebied moet zijn, zodat zowel de omvang van de populatie als de gezondheid van de dieren steeds in beeld zijn. Natuurbeheer op de vierkante centimeter is niet zo eenvoudig, we moeten er in Nederland echt beter mee leren omgaan. Niemand heeft de wijsheid in pacht, wij ook niet. Maar ons aller doel moet zijn om dieren zoveel mogelijk met rust te kunnen laten en tijdig preventieve maatregelen te nemen om het doden van dieren en ernstig en onnatuurlijk lijden te voorkomen. Helaas is dat nu verre van het geval.