Wilde zwijnen

In het wild levende dieren kennen geen grenzen. Dat geldt dus ook voor wilde zwijnen. Toch hebben we in Nederland bepaald dat ze alleen in sommige gebieden mogen leven, daarbuiten kunnen ze worden afgeschoten. Terwijl er nog zoveel diervriendelijke oplossingen zijn.

Wilde zwijnen op de heide

Wat vindt de Dierenbescherming?

Accepteer marketing cookies om deze video te zien

Klik hier om cookie voorkeuren aan te passen

De Dierenbescherming wil dat wilde zwijnen meer ruimte en betere geschikte gebieden krijgen waar ze ongestoord hun gang kunnen gaan. We pleiten daarom voor het opheffen van het nulstandbeleid, dat behalve heel dieronvriendelijk ook ineffectief en onhaalbaar is gebleken.

Download het factsheet

Wilde zwijnen in Nederland

Wilde zwijnen komen al duizenden jaren voor in Nederland. Sinds 1993 is door het Rijk bepaald dat wilde zwijnen alleen voor mogen komen op de Veluwe, Nationaal Park De Meinweg en natuurgebied Meerlebroek in Noord-Limburg.

In deze gebieden wordt ook op ze gejaagd. Voor de rest van Nederland geldt een nulstandbeleid, wat betekent dat buiten de aangewezen leefgebieden geen enkel wild zwijn mag voorkomen en het gedood mag worden, ook als het niet tot overlast is en geen schade aanricht.

In het wild levende dieren zoals zwijnen kennen echter geen grenzen. Door verbeterde natuurverbindingen en instroom uit onze buurlanden (België en Duitsland) komt het wild zwijn tegenwoordig voor in grote delen van Nederland en de aantallen buiten de aangewezen leefgebieden nemen toe, met name in de provincies die direct grenzen aan natuurgebieden in Duitsland en België.

En jong wild zwijn
Er zijn betere oplossingen voor problemen met wilde zwijnen dan de jacht.

Belangrijk voor de natuur

Wilde zwijnen leven in kleine groepen (rotten) die bestaan uit vrouwtjes (zeugen) met hun jongen en één- en tweejarige zwijnen. Volwassen mannelijke wilde zwijnen (keilers of beren) leven solitair, met uitzondering van de paartijd, die ook wel rauschtijd wordt genoemd, van september tot maart. Zwijnen leven graag in bossen met beuken en eiken waar ze gemakkelijk energierijk voedsel en beschutting kunnen vinden. Negentig procent van hun dieet is plantaardig. Ze eten veel grasachtigen, maar ook wortels, rhizomen (wortelstokken), regenwormen en insectenlarven. Tijdens de herfst eten ze grote hoeveelheden eikels en beukennoten (mast) om een goede vetreserve op te bouwen voor de winter.

Wilde zwijnen vervullen belangrijke functies in de natuur. Door hun gedrag dragen ze bij aan de verhoging van de biodiversiteit. Ze creëren open plekken in het landschap door in de bodem te wroeten. Dit wroeten brengt minerale bodem aan de oppervlakte, waardoor pionierende plantensoorten een kans krijgen. Dit creëert ook gunstige leefomstandigheden voor bepaalde insecten. Bovendien kan het wroeten de afbraak van organisch materiaal in de bodem bevorderen en versnelt het de stikstofcyclus in de bovenste bodemlaag. Ook kunnen wilde zwijnen aas openbreken, waardoor het beschikbaar komt voor de kleinere aaseters.

Wanneer recreanten in een natuurgebied wilde zwijnen kunnen spotten kan dat bijdragen aan de waardering van het gebied. Een grotere natuurbeleving draagt bij aan de steun voor natuurbehoud en -beheer.

Wet- en regelgeving

Het wild zwijn is een beschermde inheemse diersoort. In de praktijk wordt het dier – desondanks – vaak grootschalig bestreden. Wilde zwijnen zijn namelijk in bijna alle provincies aangewezen als soort waarvan het aantal beperkt dient te worden. Behalve in de aangewezen leefgebieden op de Veluwe en in Noord-Limburg, geldt overal in Nederland een provinciaal nulstandbeleid en wordt hier dus geen enkel wild zwijn getolereerd. Dit nulstandbeleid wordt gehanteerd uit vrees voor schade aan gewassen en bossen, overdracht van ziektes en overlast.

In de aangewezen leefgebieden op de Veluwe en in Noord-Limburg is sprake van standregulatie: actief beheer op vooraf vastgestelde aantallen door middel van intensieve jacht. De periode van standregulatie loopt van 1 augustus tot en met 31 januari (overdag en ’s nachts). Afhankelijk van de wildstand kan deze periode worden verlengd en/of vervroegd met een maand. Naast afschot om de doelstand te behalen is ook afschot van zieke of gebrekkige dieren via een ontheffing toegestaan.

Problemen rond wilde zwijnen

Wilde zwijnen komen buiten de aangewezen leefgebieden nog steeds in grote delen van Nederland voor, en de aantallen nemen toe. Dit terwijl de aantallen gedode wilde zwijnen door afschot ook is toegenomen. De toename heeft vermoedelijk te maken met hun goede herstelvermogen. Zeugen kunnen bij hoge sterfte, bijvoorbeeld door jacht, namelijk eerder in het jaar en méér biggen per worp krijgen. Hierdoor kan de reproductiesnelheid verdubbelen.

Wilde zwijnen in nNederland
Een andere aanpak om overlast en schade te voorkomen staat bij provincies niet (hoog) op de agenda.

Varkenspest

Een van de risico’s die hoge populatiedichtheden wilde zwijnen met zich mee kan brengen is een vergrote kans op de verspreiding van de Afrikaanse varkenspest. Afrikaanse varkenspest komt nu niet voor in Nederland, maar wel steeds vaker in onze buurlanden. De varkenspest wordt echter in Europa ook in regio’s waargenomen met zeer lage dichtheden zwijnen. Het grootste risico op verspreiding van de varkenspest komt van mensen en voertuigen, die het virus over grotere afstanden kunnen meedragen.

Aanrijdingen met zwijnen

Meer zwijnen zou ook meer kans op aanrijdingen betekenen. Maar er is gebleken dat juist door jacht het aantal aanrijdingen kan toenemen. Zwijnen worden uit hun leefgebied verjaagd richting bebouwde gebieden. Hierdoor neemt de overlast en het aantal aanrijdingen toe. Eind 2021 steeg het aantal aanrijdingen met wilde zwijnen naar een recordhoogte met dagelijks zeker vijf of zes aanrijdingen. Als reactie worden nog meer zwijnen afgeschoten, waardoor de dieren zich nog weer sneller gaan voorplanten en je in een vicieuze cirkel terechtkomt.

Schade aan natuur?

Of wilde zwijnen schade aanrichten in natuurterreinen is volledig afhankelijk van de natuurvisie en beheerdoelstelling van de natuurbeheerder. Bovendien moet, volgens de wet, eerst zijn gebleken dat preventieve maatregelen ineffectief zijn, voordat er overgegaan mag worden op jagen. In de praktijk houdt men hier zich niet aan, en is hier nauwelijks toezicht op.

Het nulstandbeleid is niet alleen ineffectief en onhoudbaar gebleken. Het huidige beleid leidt tot situaties die men met afschot juist wil voorkomen (zoals aanrijdingen). Bovendien zorgt het huidige beleid voor inteelt doordat natuurlijke migratie wordt verhinderd. De gevolgen daarvan zijn al merkbaar. Nagenoeg alle zwijnenpopulaties in Nederland zijn genetisch vrij arm in vergelijking met populaties in België en Duitsland.

Ondanks de ineffectiviteit van het nulstandbeleid, houden provincies veelal vast aan het traditionele beleid en staat het aanwijzen van nieuwe leefgebieden en een andere aanpak om overlast en schade te voorkomen voor wilde zwijnen niet (hoog) op de agenda.

Standpunt van de Dierenbescherming

Wilde zwijnen in Nederland
Wilde zwijnen verdienen een plek in Nederland.

De Dierenbescherming wil dat wilde zwijnen zoveel mogelijk met rust gelaten worden en pleit voor het opheffen van het nulstandbeleid. Het huidige beleid is ineffectief en onhaalbaar gebleken. Bovendien worden wilde zwijnen afgeschoten in gebieden waar ze geen of minimaal schade aanrichten. De dieren verdienen een plek in Nederland vanwege hun intrinsieke waarde en hun bijdrage aan de biodiversiteit. De Dierenbescherming wil dat wilde zwijnen meer en geschiktere ruimte krijgen waar ze ongestoord hun gang kunnen gaan. Tevens is het van belang dat hun leefgebieden met elkaar in verbinding staan, zodat zwijnen zichzelf tussen deze gebieden kunnen verplaatsen.

Door middel van voorlichting, deelname aan diverse werkgroepen, opdracht geven/meewerken aan (wetenschappelijke) onderzoeken en belangenbehartiging bij provincies, de Tweede Kamer en ministeries pleit de Dierenbescherming voor opheffing van het nulstandbeleid en de inzet van schadepreventie boven aantalsreductie en schadebestrijding. Wilde zwijnen moeten meer en geschiktere ruimte krijgen waar ze ongestoord hun gang kunnen gaan.

Onze oplossingen

Wat kun je zelf doen?

Voor dieren in het wild

In het wild levende dieren in Nederland komen geregeld in de problemen doordat ons land meer en meer is aangepast aan menselijke behoeftes. Wij pleiten voor een diervriendelijkere omgang met deze dieren, en zoeken actief naar diervriendelijke oplossingen.

Lees verder Alle dossiers

Referenties

  • Casaer, J., Baert, K., & Scheppers, T. (2019). Advies over het beheer van everzwijnpopulaties in functie van het beperken van het risico op Afrikaanse varkenspest. Instituut natuur- en bosonderzoek. Geraadpleegd op 25 juli 2023.
  • Chenais, E., Depner, K., Guberti, V., Dietze, K., Viltrop, A., & Ståhl, K. (2019). Epidemiological considerations on African swine fever in Europe 2014–2018. Porcine health management, 5(1), 1-10.
  • De Groot, G. A., Spek, G. J., Bovenschen, J., Laros, I., van Meel, T., & Jansman, H. A. H. (2016). Herkomst en migratie van Nederlandse edelherten en wilde zwijnen: een basiskaart van de genetische patronen in Nederland en omgeving (No. 2724). Alterra, Wageningen-UR.
  • De Schaetzen, F., van Langevelde, F., & WallisDeVries, M. F. (2018). The influence of wild boar (Sus scrofa) on microhabitat quality for the endangered butterfly Pyrgus malvae in the Netherlands. Journal of insect conservation, 22, 51-59.
  • Dekker, J., Vreugdenhil, S., Groot Bruinderink, G., & Linnartz, L. (2010). Kansenkaart ‘Wilde zwijnen in Nederland’. Zoogdier, 21(4), 14-15.
  • Den Ouden, J., Muys, B., Mohren, G. M. J., & Verheyen, K. (2010). Bosecologie en bosbeheer. Acco Uitgeverij.
  • Elskamp, D., Bastmeijer, K., & de Wilde, R. (2017). Wie beschermt het wild zwijn tegen het nulstandbeleid? Master thesis. Open Universiteit.
  • Guldemond, A., Dijkman, W., & Keuper, D. (2015). Wilde zwijnen op weg in Nederland. CLM Onderzoek en Advies: Culemborg, The Netherlands, 1-48.
  • Massei, G., & Genov, P. V. (2004). The environmental impact of wild boar. Galemys, 16(1), 135-145.
  • Messelink, R. (2021). Aantal aanrijdingen met wilde zwijnen neemt hard toe, record in zicht: 'Elke dag wel vijf keer raak. EenVandaag. Geraadpleegd op 3 oktober 2023.
  • Pulles, R., & Cromsigt, J. (2021). Wild boar rewilding in Border Park Kempen~Broek: An analysis of ecosystem services and disservices. Master thesis. Utrecht Universiteit.
  • Vossestein, M. (2008). De ‘wilde zwijnenbom’ op de Veluwe. Analyse hoe instabiel de populaties wilde zwijnen op de Veluwe raken en worden gemaakt, maar ook hoe stabilisatie mogelijk is. . Geraadpleegd op 25 juli 2023.