Cijfers over dierenmishandeling: een trieste zaak

Zieke koe wordt grof mishandeld

Mijn hardnekkige zorgen hierover speelden weer eens op, toen ik in de media berichten tegenkwam over de misselijkmakende mishandeling van een koe. De vier verdachten zouden in een verzamelstal een zieke koe hebben geschopt, geprikt met een veeprikker en het dier vervolgens levend de stal uit hebben gesleept. Helaas voor de verdachten hingen er camera’s die het incident registreerden, en zo kwam dit naar buiten.

Kraak de code

Maar het gaat mij eigenlijk niet eens zozeer over deze trieste zaak. Het punt is meer, dat we over dit soort excessen wel eens vernemen in de media. Maar hoe vaak dierenmishandeling nu precies voorkomt? En in welke verschijningsvormen (denk ook aan dierverwaarlozing bijvoorbeeld)? Wat het daderprofiel is? Hoe vaak dierenmishandeling wordt vervolgd en welke straffen worden opgelegd? Denk bijvoorbeeld ook aan het zelfstandig dierenhoudverbod dat per 1 januari 2024 werd ingevoerd? Het is allemaal niet goed bekend. ‘Ergens’ in de keten van handhaving, vervolging en veroordeling gaat deze informatie verloren. Uitspraken van rechters in dierenmishandelingszaken worden niet standaard gepubliceerd, en worden al helemaal niet in samenhang bestudeerd door (‘dierenrecht’)juristen of gepubliceerd in juridische tijdschriften. Als er in het verleden door de Tweede Kamer eens aan een minister van Justitie werd gevraagd naar de stand van zaken rondom dierenmishandeling en de vervolging daarvan, volgde er steevast een weinig overtuigend antwoord over de ingewikkelde codering van delicten. Conclusie: het valt allemaal niet goed na te gaan.

Harde kaft en Romeinse nummers: het mag, maar geen must

Waar een wil is, is een wet zeg ik altijd maar. Natúúrlijk valt dat na te gaan. En anders verander je de delictcodes toch? Ik zou zo graag zien, dat er bijvoorbeeld eens in de twee jaar, van overheidswege een publicatie komt, die aangeeft en duidt hoe het ervoor staat met (de aanpak van) dierenmishandeling en -verwaarlozing in Nederland. Als old school jurist denk ik dan automatisch: in een mooi ingebonden editie, met harde kaft en Romeinse nummering. Maar vooruit, het mag natuurlijk ook ‘gewoon’ digitaal worden gepubliceerd.

Ik schreef er bijna twee jaar geleden al eens over, en had toen de stille hoop dat het ‘met een beetje geluk’ wel zou worden opgepikt door een politicus met hart voor dieren. Dat gebeurde helaas niet. Misschien was ik wat naïef, dat kan.

Dus naar aanleiding van het nieuwsbericht over de mishandelde koe klim ik nog eens in de synthetische ganzenveer.

Gissen naar goede praktijken

Er zijn ook gewoon goede redenen om de dierenmishandelingswetgeving op deze manier periodiek eens te ‘evalueren’. Ik noem drie belangrijke redenen:

1. Ten eerste betreft het hier de belangrijkste, centrale bepalingen in de wetgeving over dieren. We moeten weten of deze nog actueel en passend zijn. Werkt het, is het effectief en efficiënt geregeld? Vallen bijvoorbeeld ‘nieuwe’ vormen van dierenmishandeling voldoende onder de bepalingen (bijvoorbeeld dubieuze challenges met dieren op internet, en hoe zit het met AI-gegenereerde beelden van dierenmishandeling?).
2. Ten tweede is het zaak om de kwaliteit van wetgeving te blijven verbeteren, en om te zorgen dat de wetgeving aan blijft sluiten bij de behoeften van de samenleving. Zó werd ook het zelfstandig houdverbod concreter naar aanleiding van dossieronderzoek naar oude zaken, in combinatie met discussie in de Tweede Kamer.
3. Tot slot helpt dit soort verslaglegging om de uitwerking van wetgeving transparant te maken, zodat de overheid hierin ook haar verantwoordelijkheid kan nemen. Bijvoorbeeld door beleid aan te scherpen, of handhavingsrichtlijnen op te stellen.

Daar valt wellicht tegenin te brengen (zucht… ik hoor dit argument te vaak): 'Maar we hebben het in Nederland toch al zo goed geregeld voor de dieren?' Jazeker, we hebben de basis(wetgeving) best redelijk op orde, zeker in vergelijking met andere landen. Maar er zitten zeker ook (grote) hiaten in de wetgeving. De regels over dierenmishandeling bevatten her en der ‘open normen’ oftewel, het is op voorhand lang niet altijd duidelijk wat wel of niet verboden is. Omdat er voor veel diersoorten geen ‘eigen’ soortspecifieke regels gelden, zijn ze voor hun bescherming afhankelijk van de algemenere regels over dierenmishandeling en -verwaarlozing. Diersectoren kunnen middels zogeheten ‘gidsen voor goede praktijken’ een concretere invulling geven aan de geldende regels. Maar er bestaan nauwelijks of geen vastgestelde gidsen. Dus het is eerder ‘gissen naar goede praktijken’.

Dierenmishandeling onder de loep

Aan het einde van een traject van strafvervolging volgt de veroordeling door de rechter. In de hierboven aangehaalde zaak met de arme koe, kregen de verdachten straffen opgelegd variërend van 120 tot 150 uur taakstraf, alsmede een voorwaardelijke celstraf van een maand. Is dat nou veel of weinig voor het schoppen, prikken, slepen en nogal hardhandig omgaan met een zieke, van pure ellende in elkaar gestorte koe? Mijn gevoel zegt zuinigjes: best weinig. Maar ook dit zou je eigenlijk ‘gewoon’ goed willen kunnen vergelijken met andere dierenmishandelingszaken. Nu geldt ook voor de passende strafmaat: geen hond die het (publiekelijk) weet.

Beste politici en de bewindspersonen op Landbouw en Justitie voorop: waar blijft nou de Tweejaarlijkse Monitor inzake Dierenmishandeling? Liefst in een kloek ingebonden boekeditie dus (ik herhaal: harde kaft!) voor de stijlvaste juristen onder ons.

Maar nogmaals, met een digitale variant met een wervende titel zoals ‘Dierenmishandeling onder de loep’ valt evenwel prima te leven. Alles voor de goede zaak.