Maak werk van betere wetten voor dieren

Mij is gevraagd om voortaan iedere eerste donderdag van de maand mijn licht te laten schijnen over juridische dierenkwesties. Dat doe ik natuurlijk graag. Ik ben er namelijk van overtuigd dat we Nederland pas echt 'vanzelfsprekend diervriendelijk’ kunnen maken, als we daarbij goede randvoorwaarden hebben geregeld en georganiseerd. Het gaat dan inderdaad om het dóórgaan met belangrijke onderwerpen, ondanks de politieke situatie. Richting de verkiezingen formuleerden we nog weer andere verbeterpunten voor in de partijprogramma's. Maar er is (achterliggend) méér nodig.

Brede behoefte aan verandering

De manier waarop we dieren in Nederland inzetten en gebruiken verdient eigenlijk op alle terreinen nieuwe kaders. Denk naast een dierwaardiger veehouderij ook aan een transitie naar een Nederland met dierproefvrij onderzoek; aan de wijze waarop dieren in het wild nog altijd grootschalig bestreden, beheerd en ook benut mogen worden in het kader van de jacht; maar ook aan de manier waarop we omgaan met huisdieren. Daarbij is het niet alleen belangrijk om het in de wetgeving anders te regelen. Ook moet strakker georganiseerd worden dat wát er eenmaal in de wet voor dieren is vastgelegd, voor hen ook echt wordt gewaarborgd. Voor papieren tijgers is geen plek.

Ik zal op deze 'vaste plek' zeker terug gaan komen op goede voorbeelden uit het buitenland. Waaronder ook; wat hebben we te verwachten van Europa, waar momenteel hard wordt gewerkt aan een herziening van de EU-dierenwelzijnswetgeving? En wat kan bijvoorbeeld de VN voor dieren in Nederland betekenen?

Het huisdier als gebruiksvoorwerp

Laat ik het concreet maken met een voorbeeld. Voor huisdieren is er van oudsher relatief weinig geregeld in de wetgeving. De gedachte is misschien; dat zal wel goed zitten. We houden immers van onze huisdieren. Voor velen zijn huisdieren volwaardige familieleden, die ook zo worden behandeld. Zie ook het RDA-essay 'Liefde maakt blind'. Tijdens de Corona-crisis werden massaal dieren in huis gehaald, om te voorzien in broodnodig gezelschap. Toch zien we anderzijds nog altijd, dat huisdieren -grootschalig- worden gedumpt. Sorry, maar dat begrijpt toch geen hond?

Belangrijk punt is hierbij, dat gehouden dieren voor de wet nog altijd vooral gezien worden als een 'zaak', dat wil zeggen een eigendom oftewel bezit. Dat is enerzijds heel nuttig. Zo kan worden bepaald wie juridisch verantwoordelijk is voor de zorg voor een dier, en aan welke wettelijke vereisten daarbij moet worden voldaan. En wie er verantwoordelijk kan worden gehouden als het niet goed gaat. Maar het maakt van een dier ook een soort gebruiksvoorwerp, handelswaar, iets wat je naar believen koopt (of produceert, als er vraag naar is) maar waar ook weer net zo makkelijk afstand van gedaan kan worden. Het huisdier met in de kern dezelfde juridische status (en gebruiksgemak) als een stoel, een zak snoep of een pak wc-papier…

Een andere koers?

Voor de traditionele juristerij is zo'n indeling overigens wel prettig. Het draagt bij aan een wereld die je keurig kunt onderverdelen in eigendommen en niet-eigendommen. Tegelijkertijd rijst steeds dwingender de vraag of het niet anders moet. De behoefte aan een betere wetgeving voor dieren wordt groter. Oók in de juridische wereld. Leidend zijn hierbij de toenemende wetenschappelijke kennis over dieren, en de conclusies die ethici en filosofen daaraan verbinden. Ik vermoed dat dit alles aansluit bij the gut feeling omtrent dit onderwerp bij veel ‘gewone burgers’, een verschuiving in de algemene opvattingen over dierenwelzijn. Zie ook het RDA-rapport 'Staat v/h dier'. Want dat onze relatie met dieren nu écht goed geregeld is; kun je dat de kat nog wijsmaken?

De volgende keer ga ik dieper in op de eigendomssituatie van (huis-)dieren.