Positieve uitspraak rechter huis- en hobbydierenlijst belangrijke stap

Twee weken geleden zaten we in een warm vergaderzaaltje met een klein groepje vol spanning naar een scherm te kijken. Hierop was de livestream van de uitspraak over de beroepschriften tegen de huis- en hobbydierenlijst te zien. Een proces dat bijna een jaar geleden begon en nu tot een einde zou komen. Het duurde even voordat de rechter tot zijn punt kwam. Hij begon met een complexe uitleg en zei dat de bezwaren ‘gegrond’ verklaard waren. Oei, dat klonk niet best. Uiteindelijk kwam daar toch het verlossende woord: de huis- en hobbydierenlijst blijft overeind. Wat een opluchting!

Ruim dertig jaar strijd voor positieflijst

Deze uitspraak van een klein halfuurtje staat niet op zich. De rechtszaak tegen de huis- en hobbydierenlijst begon bijna een jaar geleden, maar de inzet van de Dierenbescherming gaat al veel langer terug. Al ruim dertig jaar strijden we voor een positieflijst. Een lijst waarop dieren staan die als huisdier gehouden mogen worden. Het is wat ons betreft namelijk overduidelijk dat niet alle diersoorten geschikt zijn om te houden als huisdier, omdat hun behoeftes gewoonweg te complex zijn om aan te kunnen voldoen.

Ik zeg wel ‘we’, maar eigenlijk is dit dossier ouder dan ik ben, dus het zijn voornamelijk mijn collega’s geweest die hier jarenlang hard aan hebben gewerkt. Desondanks is het voor mij ook spannend. Het was een van de eerste dossiers waar ik de medeverantwoordelijkheid voor kreeg toen ik in 2022 mijn overstap maakte van het asiel naar deze functie. Op dat moment was de huis- en hobbydierenlijst voor zoogdieren nagenoeg rond en werd al snel duidelijk dat deze per 1 juli 2024 in werking zou treden. Hier waren we heel blij mee, maar het betekende voor mij ook veel uitzoekwerk. Wat zouden de gevolgen zijn voor onze opvangen? Ook de Dierenbescherming verzorgde namelijk opvang voor dieren die niet op de lijst staan, en die met de komst van de lijst dus ‘verboden’ zouden worden.

Ook positieflijst voor reptielen en vogels nodig

Daarnaast heb ik me vooral bezig gehouden met de vervolgstappen. De huidige lijst geldt namelijk voor zoogdieren en daarmee zijn we er nog niet, want er worden ook nog miljoenen andere dieren in Nederland gehouden. Ons recente onderzoek naar vogelwelzijn en de daaruit voortvloeiende documentaire heeft laten zien hoe schrijnend ook de problemen bij gehouden vogels zijn. Inmiddels heeft de minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur aangekondigd dat er lijsten voor reptielen en vogels komen en er wordt momenteel aan een lijst voor reptielen gewerkt.

De systematiek die is gebruikt voor de lijst voor zoogdieren dient ook als basis voor de lijst voor reptielen en hetzelfde zal waarschijnlijk gelden voor de lijst voor vogels. Dat maakte deze uitspraak extra spannend, want als de systematiek van tafel zou worden geveegd, dan had het ministerie helemaal opnieuw moeten beginnen. Dit zou ook de ontwikkeling van vervolglijsten vertragen.

Gelukkig oordeelde de rechter dat de gehanteerde systematiek wetenschappelijk verantwoord is en juist is toepast. Het uitgangspunt dat een diersoort door eenieder gehouden moet kunnen worden om op de lijst te komen is aanvaardbaar en er is voldoende gemotiveerd waarom andere maatregelen, zoals houderijvoorschriften, geen goede alternatieven zijn. Daarnaast vindt de rechter dat de wijze van beoordelen in overeenstemming is met de eisen van het Europees recht. Dit is allemaal heel goed nieuws!

Herbeoordeling voor sommige diersoorten

De rechtbank heeft wel bepaald dat een aantal soorten opnieuw beoordeeld moeten worden op één van de toetsingscriteria. Voor de katoenrat acht de rechter het zoönoserisico niet goed gemotiveerd en voor de dromedaris, jak, chinchilla, Russische dwerghamster en witstaartstekelvarken moet opnieuw gekeken worden naar het domesticatiecriterium. Domesticatie is het proces waarin dieren op genetisch vlak aangepast raken aan het leven met mensen. Dit zorgt ervoor dat ze beter te houden zijn, waardoor het logisch is dat dit wordt meegenomen in de beoordeling voor de huis- en hobbydierenlijst. Het is echter ook een complex criterium.

Domesticatie is een geleidelijk proces en er is geen vaststaand eindpunt. Ik begrijp daarom dat domesticatie lastig te beoordelen is en dat sommige dieren zich in een grijs gebied bevinden. Desondanks ben ik van mening dat niet alle soorten die opnieuw beoordeeld worden door iedereen goed te houden zijn en dat er voldoende kennis over beschikbaar is. De rechtbank heeft bepaald dat de herbeoordeling binnen dertien weken moet plaatsvinden. Tot die tijd wachten we weer vol spanning af.

Nu doorpakken op positieflijst voor andere diergroepen

Inmiddels zijn we twee weken verder en is het besef eindelijk echt doorgedrongen. Het betekent echter niet dat we nu lui achterover kunnen leunen. De positieve uitspraak markeert namelijk niet het einde, maar juist een begin. We realiseren ons dat een positieflijst niet alle problemen oplost, maar het is een belangrijke eerste stap.

Zoals hierboven al benoemd, willen we ook lijsten voor andere diergroepen. Daarnaast zetten we ons in om het welzijn voor dieren op de huis- en hobbydierenlijst beter te maken, bijvoorbeeld met aanvullende regels voor het houden, fokken en verhandelen van dieren. We zijn heel blij met deze prachtige en belangrijke mijlpaal, maar ons werk is nog lang niet klaar. Laten we hopen dat het niet nodig is, maar als het moet gaan we weer dertig jaar door!