Stalbranden

Jaarlijks komen duizenden dieren om in stalbranden. Een stalbrand is allereerst verschrikkelijk voor de betrokken dieren, maar ook voor de boer, brandweer en andere hulpverleners is het een vreselijke ervaring.

Accepteer marketing cookies om deze video te zien

Klik hier om cookie voorkeuren aan te passen

Belangrijkste oorzaak van een stalbrand is overbelasting of verkeerd gebruik van de elektrische installatie. Dieren in een brandende stal kunnen vaak geen kant op; ze verbranden levend of stikken door giftige rook en dampen. Het leed is enorm. Ook als ze de brand overleven, moeten de dieren vaak alsnog worden afgemaakt vanwege zware verwondingen.

In 2008 luidden we de noodklok en riepen op veestallen brandveiliger te maken. Vervolgens namen we in 2010 het initiatief om samen met boerenorganisaties LTO Nederland, Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV), Brandweer Nederland, het Verbond van Verzekeraars en de Rijksoverheid na te denken over hoe stalbranden te voorkomen. Dit resulteert in het Actieplan Stalbranden 2012-2016.

Een resultaat hiervan is dat de rijksoverheid in 2014 de bouwvoorschriften voor nieuw- en verbouw van veestallen flink heeft aangescherpt; bouwmaterialen moeten onbrandbaar zijn en technische installaties moeten in een 60 minuten brandwerende ruimte staan. Bestaande stallen worden dan helaas nog buiten beschouwing gelaten, terwijl de meeste nog tientallen jaren meegaan en vaak brandonveilig zijn. Daarom gaf het Beter Leven keurmerk van de Dierenbescherming alvast het goede voorbeeld en nam in haar criteria op dat elektrische installaties van alle Beter Leven stallen elke 5 jaar gekeurd moeten worden.

Het actieplan zorgde verder voor meer bewustzijn onder boeren over de risico’s van stalbranden.

Helaas bleek uit evaluatie van de Wageningen Universiteit & Research en het Instituut Fysieke Veiligheid dat het actieplan nog niet heeft geleid tot minder stalbranden en dierlijke slachtoffers. De tijd daarvoor was ook nog te kort. Ze geven aan dat de nadruk meer moet komen te liggen op het brandveiliger maken van bestaande stallen.

Nieuw actieplan

Een nieuw Actieplan Stalbranden 2018-2022 volgt en zorgt er o.a. voor dat ook de varkens-, pluimvee- en kalverstallen die niet aan Beter Leven deelnemen een periodieke elektrakeuring moeten krijgen.

In 2021 concludeert de Onderzoekraad Voor de Veiligheid (de OVV) in een onderzoek naar stalbranden dat verder overleg tussen de bij stalbranden betrokken partijen niet opschiet en dat de overheid het voortouw moet nemen om stalbranden terug te dringen. Minister Schouten van Landbouw kondigt daarop aan dat zij met voorstellen zal komen om een aantal zaken wettelijk verplicht te stellen:

  • Een jaarlijkse visuele keuring van installaties in stallen;
  • Eens in de drie jaar een strenge keuring van elektrische installaties;
  • In stallen boven een bepaalde omvang moet er een medewerker zijn die een veiligheidscursus heeft gevolgd.

Het voorstel om deze eisen wettelijk verplicht te stellen is in procedure gebracht, maar loopt door de val van het Kabinet Rutte IV vertraging op. De minister van LNV wil ook eisen aan branddetectie in technische ruimten wettelijk verplicht stellen, maar laat hiernaar eerst nog nader onderzoek doen.

Tijdlijn

2008

In 2008 luidde de Dierenbescherming de noodklok omdat er steeds meer dieren bij stalbranden omkomen. De kans op een stalbrand is klein, maar doordat stallen steeds groter worden, komen er bij een stalbrand steeds meer dieren om.

2010

Studenten van Hoge School Van Hall maakten onder begeleiding van de lector dierenwelzijn en de lector brandpreventie in 2010 een prijswinnende scriptie over wat er bekend is over stalbranden.

2012

In een voorzet voor een actieplan om stalbranden aan te pakken komt Wageningen Universiteit & Research in 2012 met een studie naar brandveiligheid voor dieren in veestallen. Hierin wordt geconcludeerd dat ingezet moet worden op preventie, omdat dieren bijna niet te redden zijn uit een brandende stal. Dat de kans op een stalbrand gering is maar de impact groot. Dat de belangrijkste brandoorzaken kortsluiting, verwarming met open systemen en werkzaamheden in de stal zijn. En dat het risicobewustzijn bij veehouders gering is. LTO, Dierenbescherming, Brandweer Nederland, het Verbond van Verzekeraars en de Rijksoverheid stelden daarop het ActieplanStalbranden 2012 – 2016 op.

BELANGRIJKSTE RESULTATEN EERSTE ACTIEPLAN STALBRANDEN 2012 - 2016

  • Door vele voorlichtingsbijeenkomsten en artikelen in vakliteratuur is het bewustzijn onder veehouders ten aanzien van brandveiligheid vergroot.
  • Met ingang van 1 april 2014 gelden strengere voorschriften voor nieuw- en verbouw van stallen. Voortaan moet de elektrische installatie in een 60 minuten brandwerende ruimte zitten. En bouwmaterialen moeten van Brandklasse B zijn, dat wil zeggen onbrandbaar.
  • Boeren die bij nieuwbouw investeren in bovenwettelijke brandpreventiemaatregelen kunnen hiervoor belastingaftrek krijgen in het kader van de Maatlat Duurzame Veehouderij.
  • De registratie en het onderzoek van stalbranden is verbeterd.

2017

In 2017 is dit plan geëvalueerd door Wageningen Universiteit & Research en het Instituut Fysieke Veiligheid. Helaas hebben de inspanningen niet geleid tot minder stalbranden en minder dierlijke slachtoffers. Over het algemeen was de periode 2012 – 2016 volgens de universiteit en het instituut nog te kort om al veel effect te kunnen hebben. Aangeraden wordt in het vervolg meer in te zetten op het brandveiliger maken van bestaande stallen.

2018

In 2018 lanceren we, wederom in samenwerking met LTO, Brandweer Nederland, het Verbond van Verzekeraars, de Rijksoverheid en dit keer ook met Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV), een nieuw Actieplan Stalbranden 2018 - 2022.

Hierin wordt meer nadruk gelegd op aanpak van bestaande stallen. Bij de lancering van het nieuwe actieplan heeft de Dierenbescherming aangegeven dat binnen 1 jaar alle stallen een elektrakeuring gehad moeten hebben (dat is in 1 ½ jaar inderdaad gebeurd) en dringt aan op snel onderzoek naar bliksemafleiders en sprinklers.

De rijksoverheid laat in 2019 het Economisch Instituut voor de Bouw brandpreventiemaatregelen bij bestaande stallen onderzoeken. Het EIB bestempelt in haar rapport enkele maatregelen als haalbaar.

Bij varkens en pluimvee leveren diverse maatregelen positieve baten per vermeden slachtoffer, of relatief geringe kosten op. Het gaat dan om:

  • dakisolatie brandklasse B
  • inpakken technische ruimte van stallen in een 60 minuten brandwerende schil
  • brand- en rookdetectie in de technische ruimte
  • periodieke elektra keuring
  • bliksemafleiding

Sprinklerinstallaties zouden bij pluimvee en varkens wel veel slachtoffers schelen, maar de kosten hiervan per vermeden slachtoffer zijn zeer hoog. Voor rundvee vergen alle maatregelen hoge kosten, omdat het om weinig branden en slachtoffers gaat. Het rijk laat het al dan niet toepassen van deze maatregelen vooralsnog aan de veehouderij over.

BELANGRIJKSTE RESULTATEN ACTIEPLAN STALBRANDEN 2018 - 2022

De pluimvee-, varkens- en kalversector besluiten de periodieke elektrakeuring verplicht te stellen. In 2018/2019 hebben alle varkens- en pluimveestallen en alle kalverstallen met veel elektrische apparatuur in Nederland voor het eerst een Agro-Elektrakeuring gehad. Daarbij geconstateerde tekortkomingen zijn verholpen.

De varkens- en pluimveesector overwegen ook warmte- en rookdetectie in de technische ruimten voor te schrijven. De rijksoverheid heeft in 2019 Wageningen Universiteit & Research een korte verkenning laten doen naar de mogelijkheden van warmte- en rookdetectie in de technische ruimte van stallen. De kalversector bekijkt nog welke verdere maatregelen in te voeren. De melkveehouderij houdt het vooralsnog alleen bij voorlichting.

2019 TOT HEDEN

De Onderzoeksraad Voor de Veiligheid (OVV) is in oktober 2019 een onderzoek naar stalbranden begonnen. In zijn rapport van maart 2021 concludeert de OVV dat verder overleg tussen de bij stalbranden betrokken partijen niet opschiet en dat de overheid het voortouw moet nemen om stalbranden terug te dringen. Het ministerie van Landbouw kondigt daarop aan dat zij met voorstellen zal komen om een aantal zaken wettelijk verplicht te stellen:

  • Een jaarlijkse visuele keuring van installaties in stallen;
  • Eens in de drie jaar een strenge keuring van elektrische installaties;
  • In stallen boven een bepaalde omvang moet er een medewerker zijn die een veiligheidscursus heeft gevolgd.

Het voorstel om deze eisen wettelijk verplicht te stellen is in maart 2023 in procedure gebracht, maar loopt door de val van het Kabinet Rutte IV vertraging op.

De Minister van LNV wil ook eisen aan branddetectie in technische ruimten wettelijk verplicht stellen, maar laat hiernaar eerst nog nader onderzoek doen. De resultaten van dit onderzoek worden eind 2023 verwacht.