Leren samenleven met de wolf

Daphne beschermt haar schaapskudde tegen wolven met speciale honden

Het zal niemand zijn ontgaan: de wolf is terug in Nederland. En zelden maakte een in het wild levend dier zóveel los. Bewondering en fascinatie, maar ook angst. Hoe kijkt de Dierenbescherming naar de wolf? En hoe kunnen we in een dichtbevolkt land als het onze samenleven met een toppredator?

Door: Niels Kalkman & Cynthia Verwer

Leren samenleven met de wolf

Onder een aangenaam zonnetje loopt schaapherder Daphne van Zomeren het hek door van de kraal waarbinnen haar schapen in Elspeet staan te grazen. Wie schaapherder zegt, zegt hond, en dat klopt. Daphne heeft niet alleen een border collie bij zich, maar ook twee indrukwekkend grote kuddebeschermingshonden, die hun eigen gang gaan te midden van de kudde. De namen van de honden? Die blijven geheim, omdat Daphne niet wil dat mensen ze gaan roepen en aanhalen. Ze hebben tenslotte een belangrijke taak te vervullen.

Op klaarlichte dag

Daphne is schaapherder op de Elspeter Heide op de Noordwest-Veluwe en heeft sinds dit jaar twee honden van het ras Mastin Español de Trabajo. Kuddebeschermingshonden, die eruitzien als speelse lieverds met een hoge aaibaarheidsfactor, maar waarbij een wolf wel twee keer nadenkt voordat ‘ie hun pad kruist. Sinds een collega eerder dit jaar op klaarlichte dag een wolvenaanval op de kudde meemaakte, wist Daphne dat ze meer maatregelen moest nemen. Op termijn, als zij en haar kuddebeschermingshonden volledig op elkaar zijn ingespeeld, zullen ze los tussen de trekkende schapen lopen. Maar voor nu heeft ze ze aan een lange lijn aan zich vastzitten. En dat is even wennen. “Voor mij, maar ook voor de schapen,” aldus Daphne.

Magazine DIER
Dit artikel verscheen eerder in ons magazine DIER. Lees meer artikelen uit ons ledenblad

De honden hebben net een rustig plekje gevonden als er in de verte een mountainbiker opdoemt en ze direct weer alert zijn. “Ze beschermen de kudde tegen vreemden van buitenaf,” legt Daphne uit. “Maar zijn nog aan het leren wat wél en géén gevaar is. Daarin mogen ze niet verstoord worden.” Met waarschuwingsbordjes worden voorbijgangers op de ‘werknemers’ van Daphne gewezen en krijgen ze informatie over wat te doen in de nabije omgeving van de kudde. “Als er een wolf in de buurt komt, moeten ze aan de bak. Het behoud van onze kuddes is afhankelijk van beschermingsmogelijkheden zoals deze. Als iedereen zich houdt aan de richtlijnen, kunnen we met de kudde op de hei blijven grazen. Het is ook de enige manier om de traditionele wijze van schapenbegrazing voort te zetten en zo de heide te onderhouden.”

Schaapsherder Daphne met haar kuddebeschermingshonden en schapen.

Strikt beschermde status

De wolf, een dier met strikt beschermde status, is een oude bekende in ons ecosysteem, en na honderdvijftig jaar terug in Nederland. Inmiddels zijn er, vertelt Erwin Virginia van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, naar schatting zo’n vier roedels gevestigd in Nederland. Volgens hem mogen we er vanuit gaan dat de wolf een blijvertje is, en we dus een manier zullen moeten vinden om met het dier samen te leven. “De wolf staat niet op de wildlijst, jacht is dus niet toegestaan. Beheer van wolven kan enkel plaatsvinden wanneer de soort zich in een gunstige staat van instandhouding bevindt. Voor de wolf in Nederland is hier geen sprake van en dat valt ook niet op korte termijn te verwachten.”

“We moeten wolven leren dat ons vee geen gemakkelijke prooi is“

Ray Dorgelo
-

Natuurlijke boswachter

De wolf staat hoe dan ook aan de top van de voedselketen. Deze ‘natuurlijke boswachter’ is waardevol en heeft voornamelijk grote hoefdieren als zwijnen, reeën en herten op zijn menu staan, vaak oude, zieke en zwakke dieren. Waar nu jagers afschot plegen, kan de wolf de populatiegroei van deze dieren remmen. Door zijn natuurlijke gedrag blijven de gezonde dieren over, wat de kans op ziekteverspreiding verkleint. En de kadavers? Die dienen als voedsel voor andere dieren en insecten.

Bovendien; waar een wolf is, blijven hoefdieren minder hangen op één plek, waardoor in een natuurgebied op meer plaatsen en evenwichtiger gefoerageerd wordt en dat heeft weer een gunstige uitwerking op de bosontwikkeling. Zeker ook omdat deze dieren via hun vacht en uitwerpselen zaden meer verspreiden. Daarnaast wordt hun mest beter verdeeld over een gebied en is het getrappel van de hoeven een ideaal ‘instrument’ om meer lucht in de grond te krijgen. Zo zorgt de wolf indirect dat de invloed van hoefdieren beter wordt ingezet. De wolf kan met zijn natuurlijke gedrag dus een positieve, unieke rol spelen. Tenminste, als hij de ruimte krijgt. Wat betekent dat we de wolf met rust moeten laten in zijn territorium, het faunabeheer op zijn aanwezigheid moeten aanpassen en ons vee goed beschermen, zodat zij geen makkelijke prooi vormen.

Ray Dorgelo houdt zich al meer dan dertien jaar professioneel bezig met conflictpreventie tussen mens en roofdier met de inzet van kuddebeschermingshonden en was betrokken bij de plaatsing van zo’n vierentwintig honden in ons land. Niet alleen om schapen tegen wolven te beschermen, maar bijvoorbeeld ook om vossen uit te buurt te houden van loslopende kippen. Volgens hem hoort het bij goed eigenaarschap om dieren bescherming te bieden. “De wolf is er, en gaat niet meer zomaar weg,” stelt hij. Ook hij heeft vijf kuddebeschermingshonden bij zijn dieren lopen. “Het vereist discipline om met ze te werken. Ze zijn bij uitstek geschikt, maar zeker niet voor iedereen.” Schaapherder Daphne, die haar honden via Ray heeft aangeschaft en nu door hem wordt begeleid, is dat met hem eens. “Ze zien er vriendelijk uit, maar zijn er met een reden. Het is belangrijk om dat aan mensen mee te geven.”

Zwervende wolven

Met een aantal gevestigde en reproducerende wolven in ons land neemt ook de hoeveelheid zwervende wolven vanuit Nederland toe. Deze jonge en onervaren dieren moeten op zoek naar een territorium waar hun natuurlijke dieet voorradig is. Terwijl ze het land doorkruisen van het ene naar het andere natuurgebied, komen ze ook in de buurt van weilanden en de bebouwde kom. Ze leggen soms vijftig kilometer per nacht af en lang niet altijd levert dat een maaltijd op. Een hongerige wolf kan proberen om onvoldoende beschermd vee zoals schapen, geiten, pony’s en kalveren te grijpen. Triest voor de dieren en voor hun eigenaren.

Wolfwerende mogelijkheden

De laatste tijd kwamen er regelmatig meldingen naar buiten over schaapskuddes die werden aangevallen door een wolf. De Dierenbescherming komt op voor de belangen van alle dieren en dus ook voor die van de wolf. Maar vee dat door nog niet gevestigde wolven kan worden aangevallen, dient wél te worden beschermd. Zoals de kippenhouder de kippen naar binnen laat gaan als er een vos in de buurt is, heeft ook de schapenhouder een taak. We denken daarom mee over hoe aanvallen kunnen worden voorkomen. In Duitsland is veel ervaring opgedaan met wolfwerende omheiningen, die ook in Nederland worden toegepast en zijn er schaapherders zoals Daphne die hun kudde beschermen met behulp van honden.

“We moeten wolven leren dat ons vee geen gemakkelijke prooi is,” onderstreept Ray. “De honden kúnnen helpen, maar zijn geen oplossing die óveral toepasbaar is.” Met andere woorden: werende maatregelen en de wolf met rust laten in zijn territorium is een verantwoordelijkheid van ons allemaal. Want in tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, zijn het van nature schuwe dieren die mensen het liefst uit de weg gaan. Wat ook helpt is gebieden onderling verbinden, zodat dieren kunnen migreren naar een plek waar voldoende voedsel te vinden is en ze vanzelf weer natuurlijke vijanden zullen treffen. Want uiteindelijk wordt het evenwicht altijd hersteld, als je de natuur haar gang maar laat gaan.

  • Wat doet de Dierenbescherming?

    Wij komen op voor de belangen van alle dieren en dus ook voor die van de wolf

    Als Dierenbescherming zetten we sterk in op eenduidige landelijke afspraken over subsidies en tegemoetkomingen voor iedereen die dieren buiten houdt; subsidies voor het nemen van effectieve wolfwerende maatregelen en eerlijke tegemoetkomingen als er alsnog een aanval is geweest. Hier lobbyen wij voor bij provincies, gemeenten en de overheid. We nemen ook, met andere organisaties, deel aan het Landelijk Overleg Wolf. De onderwerpen die hier aan bod komen, gaan over zowel nationale als internationale kwesties, zoals leefgebieden van de wolf en corridors, en kunnen variëren van aanbevelingen doen voor beleidsvorming en kennisuitwisseling tot het samen optrekken bij praktische uitvoering en handelingsprotocollen bij acute problemen.

Voor dieren in het wild

Wilde dieren in Nederland komen geregeld in de problemen doordat ons land meer en meer is aangepast aan menselijke behoeftes. Wij pleiten voor een diervriendelijkere omgang met wilde dieren, en zoeken actief naar diervriendelijke oplossingen.

Alle dossiers