Dappere mama's van moeder natuur

Verdedigende moeders

Regelmatig haalt een buizerd die haar nest beschermt het nieuws. In de buurt verschijnen paniekerige waarschuwingen over ‘aanvallen’. Maar waar het eigenlijk om gaat, is een ouder die haar jongen verdedigt in een wereld vol prikkels, gevaar en verstoring. Boswachters en natuurbeheerders benadrukken het ieder jaar weer: ‘wij bevinden ons in hún leefgebied, niet andersom.’ De buizerd zoekt geen conflict, ze beschermt haar jongen.

Buizerds zijn niet de enigen die daarin opvallen. Denk aan de gans die sissend een fietspad bewaakt. Meeuwen die je krijsend om de oren vliegen. Ken je de beruchte ‘terror-oehoe’ nog? En waar denk je aan als je een wild zwijn met biggen tegenkomt (naast ‘ach, wat een dotjes’)? ‘Ojee, afstand houden, zo’n zwijn is levensgevaarlijk.’ Wie te dichtbij komt, wordt gezien als risico en daarom volgt er een waarschuwing. Fel en vaak behoorlijk indrukwekkend. Maar altijd met dezelfde drijfveer: bescherming.

Verjaagde en mishandelde moeders

Zwanen, die we bewonderen om hun rust en schoonheid, ontkomen er ook niet aan. Hun beschermende gedrag wordt eveneens bestempeld als ‘agressief’. Terwijl we schrijnende situaties tegenkomen. Ze worden soms al broedend zélf verjaagd, belaagd en zelfs mishandeld. Vertonen zíj dan ‘lastig gedrag’? Ook vogeltjes die nestjes bouwen op balkons, egels die jongen krijgen in opgeborgen tuinhoezen, eekhoorngezinnen die wonen in ‘die bomen die in de weg staan’ worden moeiteloos verjaagd. Zelfs terwijl dit wettelijk verboden is. Broeden en grootbrengen is geen eenvoudige taak in de voor hen ‘gevaarlijke’ leefomgeving. Misschien wel de meest precieze en risicovolle fase in het leven van een dier. Rust is daarbij geen luxe, maar een absolute voorwaarde.

Jonge vogeltjes

Verstoppende moeders

Niet elke moeder kiest de aanval. Sommigen gaan voor een stillere aanpak. Een ree legt haar kalfje alleen in het hoge gras. Een haas laat haar jongen verspreid achter in zogeheten ‘legers’ in het veld. Het lijkt hard, alsof ze hun jongen zomaar in de steek laten. Maar juist door afstand te bewaren en de potentiële ‘prooi’ te verspreiden, beschermen ze hun kroost. Jonge dieren hebben nauwelijks geur en blijven stil liggen. Zo vallen ze minder op voor roofdieren. Moeder keert slechts af en toe zo onopvallend mogelijk terug om te zogen. Ze laten hun kleintjes zodoende niet achter, maar volgen een uitgekiende overlevingsstrategie.

Wat doe je als je jonge dieren tegenkomt?

Onzichtbare moeders

Soms zien we moeders niet eens. Een vos verstopt haar welpen in een hol en gaat ‘s nachts op pad om voedsel te zoeken. De das voedt haar jongen in het donker en beschermt ze in een ondergronds gangenstelsel. Overdag zie je haar niet, maar haar werk gaat onverminderd door.

En dan zijn er dieren waar mensen veelal een aversie tegen hebben: ratten en muizen. Slimme, sociale dieren die hun jongen warm houden, voeden en beschermen in complexe nesten. Ook daar draait alles om zorg, samenwerking en overleving.

Uitgehongerde moeders

Tenslotte hebben we nog de kleine, vaak verguisde hardwerkende pleegmoeders: wespen. In het voorjaar bouwen zij hun nest en voeden ze hun pleeglarven met insecten. Pas later, als de larven minder voeding nodig hebben, veranderen hun behoeften. Dan komen ze op ons ineens ‘opdringerig’ over op terrassen, picknickplekken en in onze eigen achtertuin. Maar eigenlijk heb je dan te maken met uitgeputte en uitgehongerde werksters. Ze blijven zoeken naar voedsel, terwijl hun rol langzaam verandert. Ze hebben keihard gewerkt, maar hebben geen energie meer over. Ook hier zit loyale zorg achter en een complex sociaal leven dat we zelden respecteren.

Een ode aan alle moeders

En? Gedragen moederdieren zich echt zo lastig? Oké, we moeten gepaste afstand houden voor hun én onze veiligheid. Soms moeten we accepteren en respecteren dat dieren nesten bouwen op onhandige plekken of dat ze hun verdedigingsmanoeuvres inzetten als wij gehaast via dat ene pad naar werk moeten. Maar wie goed kijkt, ziet dappere moeders die zich verdedigen of zich onzichtbaar maken en vooral niet zomaar opgeven. Deze moeders hebben geen keuze: ze beschermen. Doen mensen dat anders? Moederliefde in de natuur oogt misschien niet altijd lieflijk en zacht; het kan voor onze oren behoorlijk luid en intimiderend klinken, maar de boodschap is simpel en eenduidig: ik zorg voor mijn kind. Bij de Dierenbescherming geloven we dat begrip begint bij anders kijken. We delen ‘ons’ leefgebied met anderen en achter elke ‘terrorbuizerd of -oehoe’, ‘agressieve gans’, ‘opdringerige wesp’ of ‘ongewenste rat’ schuilt iets wat we allemaal herkennen: een moeder die alles over heeft voor haar kind.

Overlastgevende dieren: wat kun jij doen?