Overlast in het wild levende dieren

De Dierenbescherming is van mening dat voorkomen beter is dan bestrijden en zeker een stuk diervriendelijker. Vaak is doden of wegvangen namelijk niet nodig. Met een aantal preventieve maatregelen zorg je ervoor dat ze niet binnenkomen

• Ratten en muizen komen af op voedsel. Zorg dat er geen etensresten rondslingeren en maak goed schoon.
• Muizen en ratten knagen makkelijk door plastic of karton. Verpak voedsel daarom in hardplastic of glazen afsluitbare bakjes en bewaar het in afgesloten kasten of lades.
• Voorkom dat muizen en ratten binnenkomen (muizen kunnen al door een gat van 0,5 cm het huis in komen!). Dicht gaten en sluit ventilatieroostertjes af met zogenaamde bijenbekjes.
• Houd het groen direct aangrenzend aan je huis kort: muizen en ratten vinden het niet prettig als ze door roofdieren kunnen worden gezien.
• Mocht preventie niet het gewenste resultaat geven, ga dan niet zelf aan de slag met allerlei (niet-toegestane) middelen, maar maak gebruik van een professioneel, gecertificeerd plaagdiermanagementbedrijf. Tips voor het vinden van een gecertificeerde professional vind je hier.

Ratten en muizen zijn niet alleen maar 'schadelijk', en hebben wel degelijk nut: ze ruimen afval op, zorgen voor de verspreiding van zaden en hebben hun plek in de voedselketen, als voedsel voor roofdieren. Maar ze kunnen inderdaad ook flinke schade aanrichten. Ze knagen niet alleen aan voedsel maar bijvoorbeeld ook aan elektriciteitsdraden, waardoor kortsluiting kan ontstaan. Ook kunnen er door hun graafactiviteiten verzakkingen ontstaan. En met hun uitwerpselen kunnen ze ziekten overbrengen, zoals de Ziekte van Weil en varkenspest.

Integrated Pest Management (IPM)

IPM (Integrated Pest Management) is een aanpak om ratten, muizen en andere knaagdieren te beheersen waarbij de nadruk ligt op het voorkomen van overlast. Van 2021 tot 2024 liep het programma IPM-knaagdierenbeheersing in opdracht van het ministerie van I&W om de IPM-aanpak verder te ontwikkelen en verbeteren. Aan het programma namen diverse organisaties deel, waaronder de Dierenbescherming. Het doel van dit programma was het voorkomen van overlast, gezondheidsproblemen en economische schade door ratten en muizen, daarbij rekening houdend met dierenwelzijn en milieu.

Om mensen te adviseren over de IPM-aanpak heeft Milieu Centraal een website met tips gemaakt. Voor professionals, zoals gemeenten en woningbouwcorporaties, is er een online toolkit met communicatiemiddelen om te downloaden. Deze website en toolkit zijn een van de resultaten van het programma.

Vallen, klemmen en dergelijke

De Dierenbescherming is tegen het gebruik van vallen, klemmen, verdrinkingsmethoden, lijm en chemische middelen. Ze betekenen vaak een lange lijdensweg voor de dieren en vormen grote risico's voor mensen (kinderen) en andere (huis)dieren. Het doden van muizen en ratten is dweilen met de kraan open. Voor elke dode rat of muis komen er minstens net zoveel terug, omdat het territoriumdieren zijn die zich extra snel voortplanten als er lege plekken ontstaan.

Lees ook ons blog over ratten en mensen

Om mensen te adviseren over de aanpak van overlast door ratten en muizen heeft Milieu Centraal een website met tips gemaakt. Voor professionals, zoals gemeenten en woningbouwcorporaties, is er een online toolkit met communicatiemiddelen om te downloaden.

De toolkit en website zijn het resultaat van het programma IPM (Integrated Pest Management) Knaagdieren, dat in opdracht van het ministerie van I&W is uitgevoerd door diverse organisaties, waaronder de Dierenbescherming. Het doel van dit programma is het voorkomen van overlast, gezondheidsproblemen en economische schade door ratten en muizen, daarbij rekening houdend met dierenwelzijn en milieu.

De mol is een nuttig dier en houdt je tuin gezond. Is er een mol in je tuin, dan is dat in feite een groot compliment: het duidt namelijk op vruchtbare aarde.

Mollen zijn insecteneters die voornamelijk onder de grond leven. Ze leveren een belangrijke bijdrage aan het ecosysteem en de bodemvruchtbaarheid, door gangen te graven waardoor water en zuurstof tot diep in de aarde kunnen doordringen. Omdat ze larven eten die graswortels vernietigen, zijn ze (op de molshopen na) ook goed voor het gazon. En dan zijn mollen ook nog eens gek op mieren, termieten, spinnen én slakken. Ook lusten ze wel een babymuisje op zijn tijd. Zo helpen ze je op natuurlijke wijze dieren die voor overlast kunnen zorgen in toom te houden en bemesten ze bovendien je bodem, gratis en voor niets, van binnenuit.

Zo heeft een mol in je tuin meer voor- dan nadelen voor onder andere de kwaliteit van de bodem. Laat mollen daarom met rust en duw molshopen en gangen op plaatsen waar je je eraan stoort plat. Aanhoudende verstoringen weerhouden mollen ervan om op dezelfde plek weer aan de gang te gaan en er zal vanzelf nieuw gras op groeien.

Wist je dat je kunt helpen met onderzoek naar mollen? Dat kan door in februari mee te doen aan de mollentelling van de Zoogdiervereniging.

Meer diervriendelijke tips

De laatste jaren komen er veel meldingen binnen over steenmarters. Veel mensen hebben last van steenmarters in hun auto of hun huis. Dit komt omdat dit dier graag vlak bij mensen is. Helaas veroorzaken ze daarbij vaak overlast. Omdat de steenmarter een beschermde diersoort is, mag het dier niet worden gedood, gevangen of verjaagd. Wij, de Dierenbescherming, mogen marters dan ook niet weghalen, vangen of vervoeren. Maar we begrijpen dat mensen soms last kunnen hebben van steenmarters en daarom geven we enkele tips om de overlast zoveel mogelijk te beperken.

• Zorg er in huis voor dat alle openingen en kieren dicht zijn. Een gat van vijf centimeter is al genoeg voor een marter om doorheen te kruipen.
• Omdat takken als brug gebruikt kunnen worden, kun je deze het beste snoeien, net als klimop en andere begroeiing. Om te verhinderen dat steenmarters in bomen of regenpijpen kunnen om het huis te bereiken, kun je boomkragen rondom de bomen en de regenpijpen vastmaken.
• Aangezien de steenmarter zo tegen een ruwe bakstenen muur naar boven kan klimmen, kun je deze het best glad maken d.m.v. een gladde plaat. Schrikdraad en kippengaas aanbrengen is eventueel ook een oplossing.
• Probeer de auto in een garage of schuur te parkeren. Als dit niet mogelijk is, parkeer de auto dan af en toe ergens anders of zet hem met de voorwielen in een plas, zodat de steenmarters niet onder de motorkap kruipen.
• De auto op kippengaas parkeren werkt vaak ook goed; steenmarters lopen daar niet graag overheen. Ten slotte kan het helpen om het motorblok af te sluiten met raster- of kippengaas. Vermijd in ieder geval loshangende kabels; verstevig deze met kabelhulzen die bij veel garages verkrijgbaar zijn.
• Als je last hebt van steenmarters in je tuin, zorg dan dat je kippenhok beschermd is met gaas, zodat ze niet bij de eieren of kuikens kunnen komen.
• Ook op fruit zijn steenmarters dol. Pas dus extra goed op als je bessen of appels in je tuin hebt.

Lees meer over steenmarters

In Nederland leven grote aantallen zwerfkatten, maar hoeveel het er precies zijn weten we eigenlijk niet. De schattingen lopen uiteen van 135.000 tot 1,2 miljoen. Het is wel duidelijk dat er een zwerfkattenprobleem is. Jaarlijks vangt de Dierenbescherming 4000 kittens op, waarvan een deel er slecht aan toe is. Het zwerfkattenbestaan zorgt niet alleen voor veel leed voor de dieren, maar kan ook overlast voor mensen en de natuur veroorzaken.

De Dierenbescherming zet zich in om het zwerfkattenprobleem op een diervriendelijke manier op te lossen. Hiervoor wordt de methode TNRC (trap, neuter, return, care) ingezet. Hierbij worden katten gevangen, gecastreerd en teruggeplaatst op een locatie waar ze in de gaten gehouden en verzorgd worden. Gevangen kittens worden niet teruggeplaatst maar gesocialiseerd, waarna er een eigenaar voor ze wordt gezocht. Daarnaast blijkteen groot deel van de gevangen volwassen katten gewend te zijn aan mensen, waardoor ook deze na resocialisatie op zoek gaan naar een veilig thuis.

Zwerfkatten zijn uiteindelijk allemaal van oorsprong verdwaalde of gedumpte huiskatten. Om te voorkomen dat er meer zwerfkatten bij komen, is het belangrijk dat huiskatten gechipt en gecastreerd worden. Na jarenlang pleiten voor een chipplicht wordt deze waarschijnlijk in 2027 ingevoerd, maar de Dierenbescherming vindt dat er ook een castratieplicht moet komen.

Als je overlast ervaart van een of meerdere (zwerf)katten, kun je het beste contact opnemen met de dierenambulance. De ambulancemedewerkers kunnen controleren of de kat gechipt is, zodat de kat herenigd kan worden met zijn eigenaar. Als het toch om zwerfkatten gaat, dan wordt gekeken of het om katten gaat die gewend zijn aan mensen of dat ze verwilderd zijn. De sociale katten gaan naar het dierenopvangcentrum om geadopteerd te worden. Voor verwilderde katten kunnen zwerfkattenwerkgroepen kijken of TNRC-acties een passende oplossing zijn.

Ga in ieder geval nooit zomaar vreemde katten voeren. Mogelijk heeft de kat een baasje of heeft hij medische zorg nodig. Daarnaast kan voeren het zwerfkattenprobleem alleen maar verergeren. Neem dus altijd contact op met de dierenambulance via het landelijke meldnummer 144 als je denkt dat een kat geen eigenaar heeft of verdwaald is.

Lees meer over (zwerf)katten

Onze Landelijke Meldkamer wordt regelmatig gebeld over vogelnestjes die ‘in de weg zitten’. Je kat kan niet naar buiten, want er zit een nestje op het balkon. Je wordt iedere ochtend vreselijk vroeg wakker, omdat er een nestje onder de dakpannen bij je slaapkamerraam zit. Of misschien kun je nu de schuurdeur niet openen, omdat meneer en mevrouw Vogel hun nestje ietwat onhandig hebben gebouwd.

Hoe vervelend en lastig het ook kan zijn, alle inheemse vogels, hun nesten en eieren zijn beschermd op grond van de Omgevingswet. Het is verboden om nesten en eieren van inheemse vogelsoorten te beschadigen. Voor de meeste soorten geldt dat je het nest mag verwijderen als de jongen zijn uitgevlogen. Maar voor sommige soorten is het jaarrond verboden om een nest te verwijderen, omdat ze het jaarrond gebruiken, heel honkvast zijn of hetzelfde nest hergebruiken. Enkele voorbeelden van deze soorten zijn de huismus en gierzwaluw. Een compleet overzicht van vogels met jaarrond beschermde nesten per provincie vind je hier.

In een aantal gevallen zit er dus niets anders op dan geduld te hebben en te genieten van de bedrijvigheid en het vrolijke gefluit. Het is prachtig om te zien hoe de jonge vogeltjes gevoed worden en snel groeien. Wil je dat het niet nog een keer gebeurt? Neem dan (indien het geen jaarrond beschermd nest is) preventieve maatregelen, zoals dakgootbescherming of een schoorsteenkap. Het verschilt per vogelsoort wat mogelijk is, dus verdiep je daarom in de soort, het gedrag en de mogelijkheden en win bij voorkeur advies in bij een ecologisch adviesbureau.

In uitzonderlijke gevallen verleent de gemeente ontheffing voor het verwijderen van nesten.

Meer informatie vind je hier

Stadsduiven zijn met name te vinden in stedelijk gebied. Ze kunnen zich nestelen op een voor mensen onhandige plek, zoals een vensterbank of balkon, kunnen zorgen voor geluidsoverlast en vervuiling. Naast de overlast van stank kunnen de uitwerpselen huizen en gebouwen aantasten. Stadsduiven dragen ziektes en parasieten bij zich die ook op mensen overgedragen kunnen worden, maar de kans hierop is zeer klein.

Omdat stadsduiven van oorsprong gedomesticeerde vogels zijn die hier niet van nature voorkomen, zijn ze niet beschermd en mogen ze in principe zonder vergunning verstoord of gedood worden bij overlast en mogen ook hun nesten of holen worden vernietigd. Voor de inzet van bepaalde middelen, zoals het geweer, kan overigens wél een provinciale ontheffing vereist zijn.

Het doden van duiven helpt echter niet om de overlast tegen te gaan en is niet diervriendelijk. Daarom bepleiten wij een structurele aanpak vanuit de gemeente om mogelijke overlastvraagstukken aan te pakken.

Overlast door stadsduiven kun je tegengaan door de gebieden waar je ze niet wilt hebben onaantrekkelijk te maken en tegelijkertijd gebieden aantrekkelijk te maken waar ze geen problemen veroorzaken, de zogeheten gedooggebieden. Dit kost meestal een eenmalige investering maar heeft een langdurig effect. Het onaantrekkelijk maken kan bijvoorbeeld door de hoeveelheid beschikbaar voedsel te verminderen, zoals etensresten voorkomen en een lokaal voederverbod instellen, en te zorgen dat de dieren zich niet of nauwelijks kunnen nestelen.

Plekken waar de dieren welkom zijn, kunnen aantrekkelijk worden gemaakt door het aanleggen van voerplaatsen en nestgelegenheid. Denk hierbij aan het inzetten van duiventillen en gecontroleerd bijvoeren met eventuele anticonceptie.

Bijen en hommels spelen een onmisbare rol bij de bestuiving van planten en bloemen. De Dierenbescherming is geen voorstander van het doden van bijen en hommels of het verdelgen van hun nesten, omdat ze heel nuttig zijn. Wij zijn van mening dat ieder dier er mag zijn en veilig moet kunnen leven. Bijen en hommels zijn over het algemeen ongevaarlijk en steken alleen wanneer ze bijvoorbeeld klem komen te zitten. Daarnaast gaat het slecht met veel bijensoorten: 151 soorten staan op de Rode Lijst. Je kunt ze dus het beste zoveel mogelijk met rust laten.

Als je een hommel- of bijennest in de buurt hebt, zijn hier een aantal dingen die je kunt doen:

• Hommels en bijen zijn over het algemeen niet agressief, tenzij ze worden bedreigd. Daarom kun je het beste het nest gewoon met rust laten.
• Als het nest zich op een ongemakkelijke plek bevindt, bijvoorbeeld in je huis of in de buurt van een speelplaats, kan het nodig zijn om het nest te verplaatsen. Het is echter belangrijk om dit alleen te laten doen door een expert. Neem contact op met een imker in de buurt. Een overzicht van imkers vind je hier.

Wist je dat je kunt helpen met onderzoek naar alle bijensoorten die in Nederland voorkomen? Dat kan via de Nationale Bijentelling.

Mocht je er met deze preventieve tips niet uitkomen, schakel dan een professional in. Houdt de overlast aan? Vraag dan hulp aan een gecertificeerde professional. Tips voor het vinden van een gecertificeerde professional vind je hier.

De Dierenbescherming is geen voorstander van het doden van wespen en het verdelgen van wespennesten, omdat ze heel nuttig zijn. Wij zijn van mening dat ieder dier er mag zijn en veilig moet kunnen leven. Wespen voorkomen bijvoorbeeld een teveel aan andere insecten, omdat ze hun larven met die insecten voeden. Ze zijn ook zelf voedsel voor andere diersoorten en er zijn insectensoorten afhankelijk van wespennesten. Daarnaast zijn wespen belangrijke bestuivers waar sommige planten volledig van afhankelijk zijn. Ze hebben een belangrijke taak in het ecosysteem en zijn onmisbaar. Wespen kunnen het moeilijk hebben door landbouwgif, afname van de natuur en klimaatverandering. Om inzichtelijk te maken hoe het gaat met de wespen in Nederland, houdt de Wespenstichting een jaarlijkse wespentelling.

Nest

Het is wel begrijpelijk dat de aanwezigheid van een wespennest voor de nodige overlast kan zorgen, maar er zijn veel diervriendelijke maatregelen te treffen om de overlast tot een minimum te beperken. Of je maatregelen kunt nemen, hangt af van de locatie van het nest. Als het nest zich in de openbare ruimte bevindt, kun je contact opnemen met de gemeente. Is het op eigen terrein, adviseren wij je het volgende te doen:

• Win gratis advies in van een wespenconsulent via de Wespenstichting. Kijk hiervoor op de site wespenstichting.nl.
• Neem bij voorkeur maatregelen om de overlast te verminderen maar het nest te laten zitten, zoals het plaatsen van horren en het sturen van de vliegroute met bijvoorbeeld een zeil of scherm. .
• Mocht dit niet mogelijk zijn, zoals bij een nest in huis, onderzoek dan of het nest verplaatst kan worden.
• Verwijder het nest of dicht het vlieggat naar de spouwmuur af zodra het nest niet meer in gebruik is. Dit verkleint de kans dat er in de toekomst een nieuw nest op dezelfde plek wordt gemaakt.

Eten en drinken

Bepaalde wespensoorten komen af op ons eten en drinken. In juni en juli is dit voornamelijk op vlees(waren), in augustus en september is het zoetigheid zoals ijs, frisdrank en fruit.

Wat kun je doen:

• Blijf rustig. Wespen steken alleen als ze zich bedreigd voelen, dus ga vooral niet naar ze slaan.
• Dek je eten en drinken zoveel mogelijk af.
• Gebruik een rietje voor je drinken.
• Maak ergens anders in je tuin een plek met zoetigheid waar de wespen wel van mogen eten. Zie tips op de site van de Wespenstichting.

Houdt de overlast aan? Vraag dan hulp aan een gecertificeerde professional. Tips voor het vinden van een gecertificeerde professional vind je hier.

Een mierenpolonaise over het aanrecht of verzakte tuintegels. Deze kleine, sterke insecten zorgen weleens voor overlast. Maar wist je dat mieren heel nuttig zijn voor het ecosysteem? Het zijn opruimers en ze helpen andere insectensoorten in balans te houden. Ook zijn ze voedsel voor vele andere dieren.

In Nederland leven rond de 75 mierensoorten. De meeste van hen leven zeer gestructureerd in kolonies en hebben daar een duidelijke taak. Er zijn een of meerdere koninginnen die samen met de mannetjes zorgen voor de voortplanting, en er zijn werksters. Die verzorgen de nakomelingen, verzamelen het voedsel en onderhouden het nest. Mannetjes worden slechts enkele dagen oud, werksters enkele maanden tot een paar jaar, en de koninginnen kunnen wel tientallen jaren leven. Van de wegmier, de meest voorkomende mierensoort in Nederland, kan de koningin wel twintig jaar worden!

Mieren houden van zoetigheid en dat vinden ze ook in jouw huis in de vorm van etensresten. Heeft een werkster eten gevonden bij jou in huis, dan zal er al snel een stroom mieren op afkomen. Ze maken namelijk een reukspoor naar het nest, waardoor andere werksters het eten ook kunnen vinden.

Tips voor binnen

1. Zorg dat je huis schoon is, dan is er geen voedsel en daarmee wis je de geursporen.
2. Bewaar eten in afgesloten bakjes en zorg ook voor een sluitende vuilnisbak.
3. Dicht naden en kieren waar mieren door naar binnen kunnen komen.

Tips voor buiten

1. Vervang tuintegels door groen. Mieren bouwen hun nest namelijk graag onder tegels omdat die warmte vasthouden. Kunnen ze gelijk niet meer verzakken.
2. Probeer het mierennest te verplaatsen door er een bloempot met aarde omgekeerd bovenop te zetten. Na ongeveer twee weken is het nest verplaatst naar de pot. Je kunt ook het nest uitgraven en verplaatsen.

Houdt de overlast aan? Vraag dan hulp aan een gecertificeerde professional. Tips voor het vinden van een gecertificeerde professional vind je hier.

La cucaracha! Wie kent dit vrolijke deuntje over kakkerlakken niet? Maar van een kakkerlak in huis word je waarschijnlijk iets minder vrolijk. Hoe kun je een kakkerlakkenplaag diervriendelijk voorkomen?

In Nederland komen zo’n tien kakkerlaksoorten voor waarvan de Duitse kakkerlak de meest voorkomende is. Dit zijn nachtactieve alleseters die zich overdag schuilhouden op warme, vochtige plekken zoals bijvoorbeeld bij de motor van de koelkast en andere holle ruimtes. Ze komen voor in woonhuizen, maar ook in restaurants, bakkerijen, hotels, ziekenhuizen en voedingsmiddelenbedrijven. Woon je in de buurt van zo’n bedrijf of in een flatgebouw, dan is het vaak moeilijk volledig van kakkerlakken af te komen. Het is dan extra belangrijk preventieve maatregelen te nemen.

Tips voor het voorkomen van kakkerlakken

1. Controleer binnenkomende goederen. Inspecteer gebruikte kleding, dozen, manden, kisten en reisbagage op kakkerlakken, vooral bij het kopen van tweedehands spullen, na het opslaan van spullen in een opslag of na een vakantie.
2. Beperk het voedselaanbod. Berg etenswaren op in goed afsluitbare bakken of in de koelkast. Ruim etensresten en keukenafval direct op. Sluit vuilnisbakken goed af.
3. Voorkom binnenkomen en schuilplaatsen. Dicht kieren, naden en doorvoeropeningen van leidingen en ventilatiesystemen. Vermijd holle ruimtes bij de inrichting van keukens, badkamers en opslagruimtes.

Houdt de overlast aan? Vraag dan hulp aan een gecertificeerde professional. Tips voor het vinden van een gecertificeerde professional vind je hier.

Slakken vervullen een belangrijke rol in het ecosysteem. Zo zijn huisjesslakken goede opruimers die vooral dood materiaal eten, laat ze dus vooral met rust. Naaktslakken eten echter graag een hapje mee uit de moestuin, en kunnen daardoor als last worden ervaren. We begrijpen dat het vervelend is als er een ongenode gast aanschuift, maar er zijn voldoende diervriendelijke manieren om dit te voorkomen. Slakken zijn naast opruimers een voedselbron voor bijvoorbeeld egels. Ze doden of vergiftigen met slakkenkorrels is niet alleen dieronvriendelijk, het verstoort ook de natuurlijke balans van het ecosysteem en kan zorgen voor doorvergiftiging (het vergiftigen van de dieren die slakken eten).

Zo voorkom je overlast door slakken

1. Kies voor inheemse planten in je tuin waar slakken niet van houden. Ze houden over het algemeen niet van sterk ruikende, struik- of houtachtige planten, en planten met wasachtige, harige bladeren.
2. Trek natuurlijke vijanden aan van slakken, zoals egels, vogels, muizen, mollen en kikkers.
3. Verwijder de schuilplekken van naaktslakken uit de tuin. Ze verblijven overdag vaak op vochtige donkere plekken, zoals hoopjes takken en bladeren, hout en stenen.
4. Ga er in het donker op uit en vang ze. Zet ze vervolgens ver van huis uit op een plek waar ze geen overlast veroorzaken.
5. Mochten er naaktslakken in je huis zitten, zorg dan vooral voor goede ventilatie en een droge kruipruimte. Ze komen namelijk op vocht af. Ook helpt het om kieren en naden te dichten, met bijvoorbeeld fijnmazig insectengaas.

Houdt de overlast aan? Vraag dan hulp aan een gecertificeerde professional. Tips voor het vinden van een gecertificeerde professional vind je hier.