Meer begrip voor de vis

Eet je vis? Een vis ligt niet vanuit het water direct op je bord. Op deze pagina willen je we meer vertellen over de reis die vis ter consumptie moet afleggen en welke schrijnende stappen ze gedurende die reis moeten ondergaan. De condities waaronder de dieren opgroeien, gevangen, getransporteerd en/of gedood worden, zorgen namelijk voor veel stress en leed. 

Uit steeds meer onderzoeken blijkt dat vissen intelligente dieren zijn en dat ze wel degelijk gevoel hebben en pijn- en stressprikkels ervaren. Niet voor niets vragen we daarom meer aandacht voor de consumptievis en leggen we veelvoorkomende misstanden voor.

Misstanden in beeld

Meer lezen over misstanden rond visconsumptie? Klik op de onderwerpen om direct naar de sectie te gaan.

Deel 1: Dodingsmethoden visserij en kweekvis

Dodingsmethoden gruwelijk

Deel 2: Aquacultuur

Natuurlijk gedrag vertonen kan niet
Weinig onderzoek kooiverrijkingssystemen
Verzamelen eieren gruwelijk
Palingstand slecht
Verplaatsen/transporteren
Besmette en zieke vissen
Snelle groei vis
Andere dieren de dupe
Criteria keurmerken kweekvis niet toereikend

Deel 3: Wildvangst (visserij)

Verdrukking en levend invriezen
Gewond en beschadigd
Overbevissing & uitsterven
Wat betekent dolfijnvriendelijk?
Criteria keurmerken wildvangst niet toereikend
Rondzwervend vissersmateriaal
Vis met gifstoffen

Wat doet de Dierenbescherming?

Lees hier meer over hoe de Dierenbescherming het welzijn van vissen verbetert.

Wat kun jij doen

Voorkom zelf vissenleed

Woesj… daar ging een tonijn. Tonijnen kunnen wel 75 km per uur zwemmen! Ondanks hun forse gewicht (een tonijn kan wel 200 kilo wegen), maken ze prachtige sprongen. Hoe snel en sierlijk ze ook zijn, ze worden massaal gevangen. Zelfs nu ze met uitsterven worden bedreigd.

Misstanden deel 1: Dodingsmethoden visserij en kweekvis

De grootste problemen bij visserij en kweekvis is dat er te grote aantallen vissen worden gevangen en dat 'humane' dodingsmethoden vaak niet worden toegepast. Snelle dodingsmethoden zijn voor een aantal vissoorten wel bekend en ontwikkeld, maar in de praktijk, zeker aan boord van schepen, worden ze niet of nauwelijks toegepast. Bij kweekzalm, kweekforel, kweekpaling, meerval en karper worden die methoden vaak wel toegepast. Bij vissen zoals schol en tong is dat zeker niet het geval. Ze worden meestal levend gevild. Andere vissoorten worden bijvoorbeeld levend op ijs gelegd, ingevroren, in zout- of ammoniakbaden gelegd of vergast met koolstofdioxide, waardoor ze langzaam op een gruwelijke manier sterven. Esere Animali bracht bijvoorbeeld in beeld hoe zwaardvissen worden gevangen en gedood worden (let op: schokkende beelden). Al met al gaat het niet om een paar vissen, maar om gigantische aantallen. Zo worden er alleen al in Nederland ieder jaar zo'n 4 miljard vissen gevangen voor consumptie en worden er zo'n 5 tot 17 miljoen kweekvissen gekweekt.

Uit onderzoeken met regenboogforellen blijkt dat vissen wel degelijk pijn en stress ervaren. Als deze vis pijn heeft, schuurt deze arme drommel zijn lippen tegen de wand om van pijnprikkels af te komen. Met een dosis pijnstillers, zwemmen ze weer ‘normaal’ rond.

Misstanden deel 2: Aquacultuur

Wat zijn nu veelvoorkomende problemen bij kweekvisserij?

  • Natuurlijk gedrag - We weten niet of nauwelijks hoe we vissen kunnen opkweken op zo’n manier dat de dieren zo goed mogelijk hun natuurlijk gedrag kunnen uiten. En als we dat al weten is dit niet wettelijk vastgelegd in richtlijnen voor houderijsystemen. Hierdoor worden dieren onder veel te hoge dichtheden gehouden. Daardoor ontstaan er allerlei problemen, zoals te hoge uitscheiding van afvalstoffen door de vissen zelf in het milieu en ziektes onder de vissen.
  • Kooiverrijkingsystemen - Als we kijken naar vissen die in kooien leven, is er nog veel te weinig onderzocht naar wat de vissen nodig hebben. Denk aan schuil- en speelmogelijkheden. Van kooiverrijking is dan ook helemaal geen sprake.
  • Verzamelen eieren - Het verkrijgen en op laten groeien van jonge dieren is vaak een proces waarbij veel leed gepaard gaat. Zo is het verzamelen van eieren bij zalmen en forellen een intensief proces waarbij de eitjes en sperma uit de levende dieren gewreven wordt. Dit is zeer stressvol voor de dieren. 
  • Palingstand slecht Voor andere soorten geldt dat de paring en het verkrijgen van jonge dieren in kwekerijen niet lukt. Dat alleen al is een teken dat die soorten niet geschikt zijn om in kweekbassins te houden. Een voorbeeld is de paling. Om toch dieren te kunnen opkweken voor consumptie, haalt men voor de kwekerijen nog steeds jonge glasaaltjes uit het wild (voor de Europese kusten), om ze vervolgens op te laten groeien in kwekerijen. Het gaat met de wilde paling daarom helemaal niet goed. De aantallen die in het wild te vinden zijn, zijn nog maar een fractie van wat het in de jaren ’80 was (5-10%). Dit komt deels doordat paling door barrières in rivieren niet meer kan migreren en door vervuiling. Maar deels ook door overbevissing. Het opvissen van glasaaltjes uit zee om ze vervolgens in bassins op te kweken voor consumptie is dan ook verre van duurzaam te noemen.
  • Verplaatsen vis - Het transport van kraamkamers naar opgroeibassins en naar de slacht is vaak een stressvolle gebeurtenis omdat dieren ruw opgevist en verplaatst worden. Dit kan echt anders. 
  • Besmette vis - Grote aantallen dieren sterven door ziektes en omdat ze beschadigd raken tijdens stormen op zee (zalmen worden in kweekbassins in zee gehouden). Een voorbeeld: van de Schotse kweekzalm zijn in 3 maanden tijd (2018) naar schatting tussen de 707.000 en 3 miljoen vissen gestorven in de kweekbassins. Doodsoorzaken zijn virusinfecties, bacteriële infecties en fysieke beschadigingen door storm. Dat dit een veelvoorkomend probleem is en niet enkel op een aantal slecht gemanagede kwekerijen voorkomt, bleek wel uit het feit dat de gezondheidsinspectie in 7 van de 15 bezochte kwekerijen dode, zwakke of vissen met abonormaal gedrag aantrof. Naast virussen en bacteriële infecties is zeeluis een groot probleem in de zalmkwekerijen. Zeeluis vreet de zalmen aan en zorgt voor grote verwondingen. In de Schotse studie werden op 39 locaties (31%) vissen aangetroffen met een onacceptabele hoge dichtheid aan zeeluis. De zeeluis probeert men op allerlei manieren te bestrijden, zo passen ze bijvoorbeeld een warmtebehandeling toe, wat uitermate onprettig is voor zalmen die niet van warm water houden. 
  • Snelle groei - Het is misschien vergelijkbaar met het fokken van honden met bepaalde raskenmerken waardoor ze fysieke problemen krijgen: het zo snel mogelijk willen laten groeien van vissen, gaat ten koste van bijvoorbeeld een goed hart, goed gehoor of een goede ruggengraat. 
  • Andere dieren - Bij het kweken van bijvoorbeeld zalm, zijn ook andere dieren de dupe. Er worden zeehonden voor afgeschoten, zeezoogdieren worden weggejaagd uit hun eigen leefgebied, visjes die worden ingezet tegen zeeluis gaan snel dood door de slechte omstandigheden waarin ze leven. Ontsnappende visjes besmetten vaak wilde vissen met zeeluis en andere ziektes, waardoor die vervolgens ook sterven. Het komt voor dat ontsnapte vissen ook paren met wilde vissen wat problemen veroorzaakt in het voortbestaan van die vissoort (zoals zalm). Ten slotte hebben ook krabben en kreeften te lijden onder de chemicaliën die ingezet worden voor kweekvissen. Als je dit allemaal zou willen oplossen met antibiotica voor de kweekvissen, is het nadeel weer dat het slecht is voor het milieu en voor de wilde dieren die rondom zo'n kweekbassin leven. 
  • Criteria zoals ASC en Global G.A.P. - Vis gekweekt onder keurmerken zoals ASC (consumentenlogo) en Global G.A.P. hebben nu nog geen criteria die specifiek gericht zijn op vissenwelzijn. Het zijn criteria die vooral de milieu-impact verkleinen en de gezondheid van het dier proberen te verbeteren. Zij dragen dus indirect wel bij aan het verminderen van dierenleed, maar zijn nog niet afdoende om het welzijn van kweekvissen te borgen. Zo zijn er geen harde verplichting om dichtheden laag te houden en de dieren humaan te doden. Het begrip duurzaam zoals de Dierenbescherming dat hanteert, waarbij het welzijn van dieren is gegarandeerd, is niet toe te passen op de bestaande criteria.

 

Een fantastische strategie: de haring zwemt in grote scholen om vijanden te ontlopen. Helaas heeft dit geen enkele zin als de hele school in één klap uit de zee gevist wordt. En dan is de haring ook nog eens de populairste vissoort voor Nederlandse vissers.

Misstanden deel 3: Wildvangst (visserij)

Er is weinig bekend over de effecten van de verschillende vangstmethoden op het welzijn van vissen. Daardoor spreken keurmerken niet of nauwelijks uit welke vangstmethode de voorkeur heeft. De Dierenbescherming vindt het daarom ook ontzettend belangrijk dat er onderzoek wordt gedaan naar het welzijn van vissen bij verschillende vangmethoden, zodat alleen die methodes worden gebruikt die 'humaan' zijn. Een aantal aspecten bij het vangen kunnen volgens ons al niet door de beugel:

  • Verdrukking en levend invriezen - Voor de vangst op o.a. haring, makreel en horsmakreel, gebruikt men zogeheten pelagische diepvries trawlers, zodat ze de vissen levend kunnen invriezen. Hier is sprake van enorme grote vangsten. De dieren komen hierbij in de verdrukking en regelmatig komt het voor dat de dieren gedurende de trek (net uit in zee) al sterven in het net. Op zich bespaart ze dit ellende aan boord, maar het is natuurlijk verontrustend dat de vangstmethode zo’n grote impact heeft dat vissen tijdens de vangst al sterven.
  • Gewond en beschadigd - In de plat- en zeevisserij komen vissen, zoals schol, tong en kabeljauw levend aan boord. De meeste vissen zijn dan al gewond en beschadigd, door het materiaal dat vissers gebruiken, de vangstduur, de hoeveelheid vis in één keer, de vaarsnelheid, de snelheid waarmee het net wordt opgehaald, de diepte waarop er wordt gevist (de blaas van veel vissoorten kan grote diepte niet aan), de hoeveelheid stenen en ander materiaal dat ook in het net meekomt en de manier waarop de vissen aan boord worden gebacht (via pompen aan boord gezogen of door het ophalen van het net). En dan hebben we het nog niet gehad over hoe de vissen worden gehanteerd als ze eenmaal aan boord zijn. Worden ze wel nat in een bassin gehouden of droog aangeland en direct bewerkt?
  • Overbevissing en uitsterven - Voor een groot deel van de vissoorten die in blik worden aangeboden, denk aan sardientjes, ansjovis en tonijn, geldt dat deze niet gecertificeerd zijn. Er is dus geen controle op de aantallen die worden opgevist en het risico op overbevissing, waardoor het uitsterven van deze soorten op de loer ligt. Het is bekend dat zeker 1/3e van de wildgevangen vis wordt overbevist en dat deze soorten met uitsterven bedreigd gaan worden.
  • 'Dolfijnvriendelijk' - De term 'dolfijnvriendelijk' op tonijn in blik zegt niets over het welzijn van de gevangen vissen en garandeert niet dat overbevissing niet plaatsvindt.
  • Keurmerken en vissenwelzijn - De keurmerken zoals MSC & Friends of the Sea houden geen rekening met vissenwelzijn. Hierdoor zijn er geen restricties in de vangstmethoden en ook geen regels rondom het 'humaan' doden van dieren. Wel houden zij rekening met het voorkomen van overbevissing en vinden zij het belangrijk dat er zo min mogelijk bijvangsten plaatsvinden van vissen die niet voor consumptie geschikt zijn (omdat wij ze niet eten of omdat de aantallen het niet toelaten om ze te eten – de soorten zijn bedreigd in hun voortbestaan). Hoewel er voor diverse wildgevangen vissoorten (schol, kabeljauw) producten op de markt ontwikkeld zijn en worden die voor een snelle en humane dood aan boord van schepen kan zorgen, hebben de keurmerken hiervoor nog geen eisen opgenomen in hun criteria.
  • Rondzwervend vismateriaal - Het vismateriaal komt regelmatig in zee terecht, waardoor veel zee(zoog)dieren in de problemen komen en sterven.
  • Vis gezond? - Men beweert dat vis gezond is, maar houd er rekening mee dat zeker 16% giftige PCB’s en dioxines bevatten. Zeker in vissen die hoger in de voedselketen zitten, zoals tonijn, stapelen giftige stoffen op. Wil je gezonde oliën binnenkrijgen? Dan kan je beter gebruik maken van zeewier, die bevatten deze net zo goed en leveren geen leed op.

 

Bij het oppompen/opzuigen van de vissen raken veel vissen gewond.
Vissen worden levend in ijs gelegd.

Wat doet de Dierenbescherming?

De Dierenbescherming wil dat er minder intensieve vangst- en dodingsmethoden aan boord van visserijschepen gebruikt worden. In relatie tot kweekvissen voor consumptie zijn wij op zoek naar criteria die het welzijn van vissen gedurende de kweek, transport en doding verbeteren. Dit doen wij gezamenlijk met producenten, retailers, onderzoekers, certificeringsinstanties zoals Aquaculture Stewardschip Council (ACS) en andere dierenwelzijnsorganisaties. En hier volgen nog een aantal voorbeelden van wat wij doen:

  • Onderzoek laten uitvoeren naar de huidige stand van zaken van vissenwelzijn in de supermarkten, uitgevoerd door Bureau Questionmark. Hieruit blijkt dat vissenwelzijn nog niet hoog op de agenda staat en dat het voor de consument in elk geval niet inzichtelijk is of er rekening is gehouden met het welzijn van de dieren.
  • In opdracht van verschillende dierenbeschermingsorganisaties, waaronder ook de Dierenbescherming, werd in negen landen een opinieonderzoek uitgevoerd. Uit dit onderzoek bleek dat 69% van de Nederlands vindt dat het welzijn van vissen evenveel bescherming verdient als dat van andere dieren.
  • De Dierenbescherming, CIFW (Compassion in World Farming) Nederland en de Vissenbescherming hebben de minister per brief opgeroepen welzijnsregels op te stellen ter bescherming van vissen en de verdoofde slacht bij vissen, zoals bij andere dieren, verplicht te maken.
  • Om bewustwording bij publiek te creëren zijn we in 2018 gestart met een vissencampagne. Onderdeel hiervan zijn een expositie, een Visquiz, een special in blad DIER en het vissenspel voor jeugd.

 

Net als zijn grote broer of zus, de heilbot, is de tarbot meester in vermommen. Als platvis kunnen ze stilletjes op de bodem liggen en dezelfde kleur aannemen als hun omgeving. Tada! Onzichtbaar! Dat trucje doen ze niet direct. Pas als ze volwassen zijn, worden deze ronde vissen plat

Wat kun jij doen?

Door de Dierenbescherming te steunen, steun je het werk dat wij verrichten om het welzijn van vissen te verbeteren. Het blijft lastig aan te geven welke vissen je kunt consumeren waarvan je zeker weet dat het welzijn geborgd is tijdens de kweek, vangst, transport en doding. Als je vis eet, let er dan in elk geval op dat het ASC- (kweekvis) of MSC-keurmerk (wildvangst) op de verpakking staat. Daarmee voorkom je dat de kwekerijen onverantwoord milieubelastend zijn en voorkom je overbevissing.

Als alternatief zijn er producten op de markt die geen vis bevatten, maar er wel naar smaken. Gezonde visoliën, Omega-3 en -6 zijn prima te verkrijgen uit plantaardig materiaal (denk aan zeewier) en is dus ook een goed alternatief. Door minder vis te eten, te houden of te hengelen, voorkom je uiteraard ook vissenleed.