De wolf is terug in Nederland. Als inheemse soort heeft hij eeuwenlang deel uitgemaakt van het Europese en Nederlandse ecosysteem. In de loop van de 19e eeuw werden wolven in Nederland – net als in grote delen van Europa – tot het laatste exemplaar uitgeroeid. Dit terwijl de wolf als toppredator een belangrijke rol heeft en voor meer balans in de natuur kan zorgen. Maar er kunnen ook belangenconflicten zijn. De uitdaging is om conflictarm met deze toppredator samen te leven. De Dierenbescherming zet zich hier voor in.
Wolven in Nederland
Vanaf 2015 werden er weer af en toe wolven waargenomen in Nederland. De eerste wolf die zich vestigde, deed dat eind 2018 op de Noord-Veluwe. Begin 2019 voegde zich hier een tweede wolf bij en dit koppel bracht vervolgens welpen voort. Inmiddels komen op de gehele Veluwe wolvenroedels voor en ook in Zuidwest-Drenthe/Zuidoost-Fryslân. Daarnaast leven er op verschillende plekken in Nederland wolvenparen of solitaire dieren en hebben we ook nog de zwervende wolven: wolven die op zoek zijn naar een eigen territorium en een partner.
Waar die wolven verblijven en hoeveel het er zijn, is afhankelijk van verschillende factoren en omstandigheden. Zo worden er wolven geboren, maar gaan er ook wolven dood. Bijvoorbeeld door aanrijdingen of aan ziekten en soms doden wolven elkaar, omdat ze elkaar niet accepteren in hun territorium. Ook trekken jonge reuen weg uit de roedel op zoek naar een eigen territorium en trekken teven weg op zoek naar een partner. Dat kan binnen Nederland zijn maar ook over de grens. Zo komt het voor dat wolven vanuit België en Duitsland bij ons de grens overkomen op zoek naar een territorium en levenspartner.
BIJ12 geeft ieder kwartaal een overzicht van hoeveel wolven zich waar in Nederland bevinden. Dit overzicht vind je op de website van BIJ12.
Foerageergedrag van wolven
De wolf is waardevol voor de Nederlandse natuur. Wolven eten grotere wilde hoefdieren zoals zwijn, damhert, edelhert en ree. Daarnaast staan kleinere dieren zoals muizen, ratten en bevers op hun menu. Bij het jagen op een prooi richten wolven zich het liefst op zwakke en jonge, onervaren dieren. Door te jagen op zwakke, zieke dieren blijven de gezonde dieren over in een gebied, waardoor de kans op ziekteverspreiding kleiner wordt. Ook zorgen wolven ervoor dat kuddes grazers en andere hoefdieren zich gelijkmatiger verspreiden over een gebied, wat goed is voor de bosontwikkeling, omdat deze dieren via hun vacht en uitwerpselen zaden verspreiden. Daarnaast wordt hun mest beter verspreid over een gebied en is het getrappel van de hoeven een ideaal ‘instrument’ om meer lucht in de grond te krijgen. Zo zorgt de wolf er dus indirect voor dat de positieve invloed van hoefdieren op hun leefomgeving meer effect heeft. Andere dieren zoals (roof)vogels, vossen en insecten eten graag van de ‘restjes’ van de door de wolf achtergelaten stukjes kadaver.
De wolf kan dus een belangrijke rol spelen in het herstellen van de biodiversiteit in Nederland. Maar dan moeten we wel zorgen dat hij die rol kan spelen. Dat houdt in dat we als mens de wolf en zijn natuurlijke prooien met rust moeten laten in zijn leefgebied en dat we ons vee goed beschermen, zodat dat geen gemakkelijke prooi vormt.
Bij gebrek aan natuurlijke prooien of als gehouden dieren niet (goed) beschermd zijn, zal een wolf kiezen voor deze makkelijkere prooi. Als de dieren niet kunnen vluchten of zichzelf niet kunnen weren tegen wolven, kunnen bij een aanval meerdere dieren gedood worden. Dit is het natuurlijke instinct van de wolf zoals we dat ook bij vossen terugzien. Denk aan de vos in het kippenhok. Dit is een uiterst onwenselijke situatie voor de prooidieren die het treft en hun eigenaar.
Voorkomen van aanvallen op gehouden dieren
Wolven hebben lerend vermogen en zijn te conditioneren op bijvoorbeeld het wegblijven van vee (waaronder ook hobbymatig gehouden landbouwhuisdieren en paarden/pony’s), als dat vee goed beschermd is middels effectieve rasters of anderszins. In die zin kan de mens de wolf enigszins ‘opvoeden’. Hoe we ons vee goed kunnen beschermen is bekend en daar zijn ontwikkelingen in. In de Faunaschade PreventieKit Wolf, die gepubliceerd is op de website van BIJ12, staan effectieve preventieve maatregelen beschreven.
Wat als je een wolf tegenkomt?
Als je een wolf tegenkomt, is het van belang het dier te respecteren en langzaam afstand te nemen. Komt het dier toch dichterbij, begin dan luid te praten en maak zwaaibewegingen met je armen (maak jezelf groot). Ren nooit weg!
Loop wolven nooit achterna en voer ze niet! Lijn je hond altijd aan in gebieden waar dat verplicht is en ook in gebieden waar wolven voorkomen. Niet alleen voorkom je daarmee een conflict tussen wolven en je hond, je helpt daarmee ook andere dieren in de natuur, doordat ze niet onnodig opgejaagd en verstoord worden.
Als je een hulpbehoevende wolf aantreft, bijvoorbeeld na een aanrijding, schakel dan het landelijke meldpunt voor dierenleed in via telefoonnummer 144. Laat de wolf verder met rust.
Meer over het gedrag van de wolf
Wil je meer weten over wolven en hun gedrag, kijk dan op de website Landelijk Informatiepunt Wolven. Deze website deelt kennis over de wolf omtrent diverse onderwerpen en geeft betrouwbare antwoorden op veelgestelde vragen.
Wat vindt de Dierenbescherming?
Wolven kiezen zelf geschikte leefgebieden uit. Ze zijn op eigen kracht naar Nederland gekomen. Zolang er wolven in Nederland leven, moeten we als maatschappij het samenleven met hen zo conflictarm mogelijk laten verlopen. Hiervoor is juiste voorlichting aan burgers en (hobby)veehouders noodzakelijk. Daarnaast is de Dierenbescherming van mening dat de overheid het samenleven met wolven moet faciliteren door natuurgebieden te behouden, uit te breiden en te verbinden. Verder moeten veehouders ruimhartig ondersteund worden bij de inzet van wolfwerende maatregelen.
De wolf heeft een strikt beschermde status. De Dierenbescherming pleit voor behoud van deze status. In het algemeen hanteert de Dierenbescherming het ‘nee, tenzij-principe’ als het gaat om dodelijk beheer of dodelijke ingrepen. Wilde dieren worden niet gedood, tenzij risico’s te groot zijn en/of schade aan landbouw (of natuur) niet anders te voorkomen is. Afschot van dieren is geen duurzame oplossing als het gaat om schade. Ook verkleint het de risico’s op een mogelijke confrontatie niet; de leeggevallen plekken (in een territorium) worden snel weer opgevuld. Gehouden dieren moeten worden beschermd, we moeten wolven schuw houden en mensen moeten wolven daarom zoveel mogelijk blijven mijden.
Wat doet de Dierenbescherming?
De Dierenbescherming is zich bewust van het leed dat sommige wolven veroorzaken bij vee en hobbydieren en hun houders. Daarom is de Dierenbescherming van mening dat alle beroeps- en hobbymatige houders van vee gebruik moeten kunnen maken van subsidies, advies en andere ondersteuning om hun dieren zo goed mogelijk te beschermen. In álle provincies moeten ruimhartige subsidieregelingen en andere ondersteuning beschikbaar zijn. Als er ondanks genomen beschermende maatregelen dan toch slachtoffers vallen door een wolvenaanval, moeten er realistische schadevergoedingen zijn. De Dierenbescherming lobbyt hiervoor bij overheden.
We delen onze kennis en inzichten met beleidsmakers en nemen deel aan diverse overheidsactiviteiten, zoals de maatschappelijke dialoog over (leren) samenleven met wolven in Nederland, het rondetafelgesprek over de wolf, het Landelijk Overleg Wolf en diverse besturen en werkgroepen van faunabeheereenheden.
Wat kun jij doen voor wolven?
Ook jij kunt een steentje bijdragen door:
- wolven schuw te houden door ze niet op te zoeken en ze zeker niet te voeren;
- je hond aan de lijn te houden daar waar wild leeft;
- melding te maken van waar wolven voorkomen als je er een hebt gespot;
- de Dierenbescherming en haar acties te steunen voor diervriendelijkere maatregelen die het mogelijk maken om samen te leven met de wolf.
