Wintertips

Help dieren de winter door

Het wordt steeds kouder en donkerder. Hebben dieren dan extra hulp nodig? Het antwoord is: ja en nee. De meeste dieren redden zichzelf best in de kou. Ze hebben juist baat bij rust en ruimte. Huisdieren en dieren zoals weidedieren en kippen, kunnen wel wat extra hulp gebruiken in de winter. En sommige wilde dieren kun je ook wel een handje helpen...

Waarom helpen we niet álle dieren in de winter?

In wintertijden slinken de voedselvoorraden en bevriezen waterbronnen in de natuur. Voor sommige dieren in het wild is het moeilijker overleven, maar andere dieren, zoals egels, doen een winterslaap. Zolang ze veilig ergens liggen te 'slapen', laten we ze lekker met rust in de winter. Andere dieren hebben hun wintervoorraad op orde, zoals eekhoorns. Dieren zoals vossen, stadsduiven en meeuwen willen we niet tam maken. Dat kan een ‘plaag’ veroorzaken, met alle nadelige gevolgen voor de dieren van dien. Dus helpen of bijvoeren is niet altijd even handig, hoe goedbedoeld ook. Wat kun je wel doen? Lees het hieronder per diersoort.

Huis- en hobbydieren

Tips voor honden
Tips voor katten
Tips voor konijnen 
Tips voor knaagdieren
Tips voor vogels
Tips voor kippen
Tips voor paarden en schapen
Tips voor geiten en ezels
Tips voor overige dieren

Wilde dieren

Tips voor tuinvogels
Tips voor eenden
Tips voor egels
Tips voor eekhoorns
Tips voor vleermuizen
Tips voor vijverdieren
Tips voor insecten


WINTERTIPS VOOR HONDEN

Hond in de winter, met sneeuw.

Als het flink vriest kan het ook voor jouw hond koud zijn buiten. Het is dan ook belangrijk dat honden in beweging blijven. Vooral als ze in de sneeuw rollen en spelen. Droog na het uitlaten je hond goed af en zorg voor een plekje waar hij weer kan opwarmen.

In principe kunnen honden goed tegen kou buiten, maar het is wel slim om bij extreme kou de voetzolen in te smeren met vaseline of speciaal teer (verkrijgbaar bij de dierenarts). Dit dicht eventuele wonden en verhardt de zooltjes. En knip ook lange plukken haar weg bij de voetjes, zodat er geen ijspegels vast komen te zitten.

Ja,  sneeuw eten is niet goed voor een hond. Sneeuw kan darm- en maagklachten veroorzaken.

Nee, we raden het af om je hond op ijs te laten lopen! Honden kunnen niet beoordelen hoe sterk ijs is. Ze kunnen er dus zo doorheen zakken en onderkoeld raken. Ook kunnen ze uitglijden en zich lelijk bezeren. Laat je hond dus niet op ijs lopen. 

Ja, pekel is slecht voor honden. Sommige honden hebben de neiging om strooizout op te likken, let daarop want daardoor kan je hond een zoutvergiftiging krijgen.

Loop je met je hond in een donker gebied? Zorg dat je hond verlichting heeft, zoals een lampje aan zijn halsband of een speciale lichtgevende halsband. Zo is hij ook zichtbaar in het verkeer… en kun je hem zelf sneller terugvinden (in een losloopgebied).

WINTERTIPS VOOR KATTEN

Kat buiten in de winter

In principe hebben katten buiten in de winter geen last van kou, maar het is wel belangrijk dat ze altijd naar binnen kunnen. Zorg er dus voor dat het kattenluikje naar behoren werkt. Als ze het buiten te koud vinden, blijven ze vanzelf wel binnen (als het om een huiskat gaat).

Katten die graag buiten rondscharrelen, zoeken in de winter vaak schuilplekjes op. Check dus altijd of je niet per ongeluk een kat in je schuur verstopt hebt zitten en klop altijd op je motorkap. Onze dierenambulances komen regelmatig katten tegen die verstopt zaten onder de motorkap en die per ongeluk stukken zijn meegereden. Daar komen ze helaas niet altijd goed vanaf. Een klopje op je motorkap kan dus een hoop dierenleed voorkomen.

WINTERTIPS VOOR KONIJNEN

Konijn in buitenhok in winter

Als konijnen doorgaans buiten staan, is het niet slim om ze plotseling van een koude naar een warme ruimte (of andersom) te verplaatsen. Ze kunnen ziek worden van grote temperatuurverschillen. Zet je konijnen liever even in de de schuur. Als het niet zo erg vriest, kunnen ze in principe prima buiten blijven staan. Zorg voor extra stro, zodat ze zich daarin kunnen nestelen. 

Nee, zorg altijd dat konijnen of knaagdieren niet op de tocht staan.

Zorg dat konijnen en knaagdieren voldoende vers water hebben (ververs het regelmatig en zorg dat het niet bevriest). Leg ook groenvoer in het hok dat goed tegen kou kan, zoals andijvie. Verder geef je konijnen gewoon wat je normaal ook geeft.  

WINTERTIPS VOOR KNAAGDIEREN

Cavia's samen in een hok in de winter

Sommige mensen houden hun cavia’s wel het hele jaar buiten, maar wij adviseren om cavia’s in de winter binnen te zetten. Ze hebben meer belang bij een warme omgeving dan konijnen. Verplaats ze (net als konijnen) niet in één klap naar een omgeving waar het temperatuurverschil groot is. Daar kunnen ze ziek van worden. Houd je je cavia’s toch buiten? Zorg dat voor een tocht- en vochtvrij hok met een dikke laag bodembedekking en zorg ervoor dat er meerdere cavia’s in het hok zitten. Zo kunnen ze elkaar warm houden.

Nee, zorg dat je knaagdieren op een tochtvrije plek staan. 

Zet je knaagdier nooit te dichtbij een verwarming of andere hittebron. Daar kunnen ze niet goed tegen.

WINTERTIPS VOOR VOGELS (HUISDIEREN)

Kanaries in de kooi

In de meeste gourmetstellen zit een anti-aanbaklaag van PTFE. Dit geeft bij sterke verhitting een damp af die dodelijk is voor vogels. Overigens zit deze laag ook in sommige koeken- of wokpannen en tosti- of grillapparaten. Ze je vogels dus niet in de keuken. 

Nee, zorg dat je vogels niet op de tocht staan. 

WINTERTIPS VOOR KIPPEN

Kippen houden in de winter

Als het koud is mogen kippen best naar buiten, maar zorg dat je kippen van buiten naar binnen kunnen en andersom. We adviseren je wel om je kippen niet bloot te stellen aan vorst. Hun kammen en lellen kunnen bevriezen en dat is niet prettig.

Dan zet je vers drinkwater neer. Let inderdaad goed op dat je kippen, naast vers voer, beschikking hebben tot drinkwater.

WINTERTIPS VOOR PAARDEN EN SCHAPEN

Paard in de sneeuw

Ja, weidedieren zoals paarden en schapen ontwikkelen een wintervacht waardoor ze goed tegen kou kunnen. Zorg wel altijd voor een droge ligplek, goed en genoeg voer en vers drinkwater.

Geschoren paarden hebben al snel een deken nodig, dus al helemaal als ze in de winter buiten staan. 

Als je een paard teveel borstelt, kan de bescherming van de wintervacht afnemen. Borstel ze dus niet te vaak in de wintermaanden. 

WINTERTIPS VOOR GEITEN EN EZELS

Geiten in de sneeuw

Weidedieren zoals geiten en ezels kunnen niet goed tegen de kou en al helemaal niet tegen de regen. Hun vacht is niet waterdicht. Zorg voor een droge en tochtvrije stal. 

Ja, het is zelfs belangrijk voor deze dieren om af en toe een luchtje te scheppen. Zorg voor een uitloop, zodat ze kunnen spelen en bewegen in de wei. 

Een wei die alleen uit drassig gras bestaat is niet geschikt voor je ezel of geit. Ze kunnen daar gezondheidsproblemen van krijgen. Je lost dit op door een stukje van de wei te bestraten. En zorg voor klim- en klautermogelijkheden voor je geiten.

Per ezel kun je uitgaan van een droge stal van minimaal 8 m2. Verder is het voor een ezel fijn als hij zelf in en uit de stal kan lopen. 

Als het er droog- en vochtvrij is wel. Zorg wel voor een extra laag stro en hooi op de grond.  

WINTERTIPS VOOR OVERIGE HUISDIEREN

Emoe in de winter.

In principe wel, maar ze hebben wel een droge ligplek nodig. De vacht van alpaca’s en lama’s biedt veel bescherming, maar het is wel zo prettig als ze droog kunnen liggen. 

Ja, struisvogels en emoes kunnen in principe goed tegen kou. Ze kunnen echter niet goed tegen regen. Het is daarom belangrijk dat ze droog kunnen blijven, bijvoorbeeld door een afdak. 

WINTERTIPS VOOR TUINVOGELS

Vogels voeren in de winter

Is de winter zacht? Dan redden vogels zich prima. Vogels in Nederland bouwen in de herfst een vetlaagje op. Hiervan leven ze in de winter. Dus bijvoederen is niet echt nodig. Dit is pas nodig als de temperatuur meerdere dagen onder nul is.

Geef liever geen brood aan de vogels. Brood is een waar dikmakertje, ongezond en te zout voor vogels. Vermijd ook andere producten met te veel zout. Zout droogt uit en dat is niet oké.
Schaf speciaal vogelvoer aan, bijvoorbeeld met het logo van de Vogelbescherming erop of van Vivara.nl. In vogelvoer zonder bovengenoemde logo’s zitten soms afgekeurde pinda’s voor menselijke consumptie, geef dit niet: ze bevatten de schimmel aflatoxine en dat is slecht voor vogels.
Geef ook geen margarine of producten waarin margarine zit verwerkt, dit werkt laxerend voor vogels.
Plaats het voer in een voederhuis of hang een vetbol op (let op dat vogels niet in de netjes kunnen blijven hangen). Je kunt ook een beetje fruit geven. Gelieve op een voederplank.
Ten slotte geven we graag antwoord op de veelgestelde vraag 'mogen vogels oliebollen?'. We raden het af om vogels oliebollen te geven. Het vet in oliebollen is zeer ongezond voor vogels.

Een voederplank kun je op een plek hangen waar natuurlijke vijanden niet bij kunnen. Je ziet ook makkelijk of er restjes blijven liggen of niet. Zo ja, haal deze restjes dan weg om schimmelvorming te voorkomen. Houd de voederplank ook goed schoon om ziekteverspreiding te vermijden.

Als er voer blijft liggen, trek je dieren aan die je misschien liever niet in je tuin of huis hebt. Let daarom goed op of er geen restjes blijven liggen.

Ja, water voor vogels in de winter kan zeker nuttig zijn . Veel waterbronnen kunnen bevroren zijn. Ververs het water dat jij geeft daarom ook regelmatig. En plaats gaas over het drinkbakje, zodat vogels hier niet in gaan badderen en onderkoeld raken. Is er toch ijs in het bakje ontstaan? Vergruis het ijs, dat kunnen vogels ook binnenkrijgen als water. 

Metalen drinkbakjes kun je beter niet neerzetten, omdat vogels hieraan vast kunnen vriezen. 

Sommige vogelsoorten gebruiken nestkasten ook in de herfst en in de winter, .o.a. om te schuilen tegen de kou. Als je een tuin hebt, is het daarom nuttig om ook in de herfst en winter nestkasten te hebben hangen. 

Op de website van de Vogelbescherming zie je een bessenkalender met welke bessen in de winter eetbaar zijn voor vogels. Met deze planten maak je je tuin ook in de winter aantrekkelijk voor vogels (en andere dieren, zoals insecten). 

Dat kan zeker. Onze dierenambulances redden tijdens koude dagen regelmatig vogels van het ijs. Je kunt vogels een handje helpen door stro rondom het ijs en rondom wakken te leggen.
Tref je onverhoopt een vastgevroren vogel aan? Probeer het dier dan nooit los te trekken, maar maak het ijs rondom de poten los door met een afgesloten pan of fles warm water het ijs te laten smelten.

Meer informatie vind je op de website van de Vogelbescherming met ook meer informatie specifiek over geschikt voer.

WINTERTIPS VOOR EENDEN

Eend op het ijs.

Geef eenden geen brood, dit is ongezond, een dikmaker en veel te zout. Je kunt beter eenden- of watervogelgraan geven. Eendengraan verschilt van kippengraan door de afwezigheid van scherpe producten, zoals gerst en haver en het heeft bijvoorbeeld milletzaad. Dit is te koop bij dierenwinkels.

Het natuurlijke gedrag van eenden is afgestemd op water. Zo zwemmen eenden bijvoorbeeld met hun snavel op het wateroppervlak of net eronder. Op die manier halen ze voedsel uit het water. Ook wassen eenden zich uitgebreid in het water. Spetteren, poetsen, even kopje onder gaan, het komt je vast bekend voor. Als water in de winter bevroren is, zoeken eenden ander water in de buurt.

Dat kan zeker. Onze dierenambulances redden tijdens koude dagen regelmatig eenden en andere vogels van het ijs. Je kunt vogels een handje helpen door stro rondom het ijs en rondom wakken te leggen. Tref je onverhoopt een vastgevroren eend aan? Probeer het dier dan nooit los te trekken, maar maak het ijs rondom de poten los door met een afgesloten pan of fles warm water het ijs te laten smelten.

WINTERTIPS VOOR EGELS

Egel in het najaar, winter

Ruim in de herfst je tuin niet teveel op, want dan kunnen egels schuilplekken zoeken voor hun winterslaap. Ze verblijven graag onder een bladerdek of tussen het hout. Je kunt ook een egelhuisje plaatsen om in te overwinteren.

Als je in de herfst egels tegenkomt, kun je ze helpen door een bakje kattenbrokken (droog of nat) te geven en een bakje water. Geef nooit melk!
Zo kunnen egels een flinke vetlaag aanleggen om de winter mee door te komen.
Kom je midden in de winter een egel tegen? Neem contact op met de dierenambulance in jouw buurt. Deze egels zijn vaak verzwakt en redden het niet alleen.

WINTERTIPS VOOR EEKHOORNS

Eekhoorn in de winter

Nee, eekhoorns houden geen winterslaap. Wel leggen ze vlak voor de winter een wintervoorraad aan, zodat ze in barre tijden nog wat te knabbelen hebben.
In de winter doet de eekhoorn een stuk rustiger aan, daarom zie je ze dan ook minder vaak. Ze schuilen dan bijvoorbeeld in bomen.

In schaarse wintermaanden kun je de eekhoorn verblijden met een voederplank met (goedgekeurde) pinda’s, zaden, noten en/of johannesbrood. Geef in elk geval geen gezouten noten, brood of melk, want dat is ongezond voor eekhoorns.
Je kunt ook speciale voederkastjes aanschaffen voor eekhoorns. 

WINTERTIPS VOOR VLEERMUIZEN

Vleermuis in de winter

De meeste vleermuizen in Nederland houden wel een winterslaap. De dwergvleermuis verblijft bijvoorbeeld in de wintermaanden in de spouw van gebouwen en de rosse vleermuis zoekt een plekje op in holtes van dikke bomen. Ze hangen in de winter onderste boven. 

Je kunt speciale nestkasten voor vleermuizen aanschaffen en plaatsen, zodat ze een veilig en prettig plekje hebben om te overwinteren.

WINTERTIPS VOOR VIJVERDIEREN

Bevroren vijver

Bladafval kan verzuring veroorzaken in je vijver en dat is zeer slecht voor vijverdieren.

Vissen overwinteren het liefst in een dieper gedeelte in de vijver. Zorg daarom voor een deel dat zo’n 80 tot 120 cm diep is. Deze bodemlaag blijf vorstvrij en is geschikt om in te overwinteren. Laat vissen verder met rust in de winter.

Trek nooit aan het dier, maar laat het ijs rondom de poten smelten door hier met een afgesloten pan of fles warm water overheen te gaan. 

WINTERTIPS VOOR INSECTEN

Vlinders zoals citroenvlinders en de dagpauwoog zoeken in het najaar een schuilplekje op in kruipruimtes, kieren en schuren. Ze houden een zogeheten ‘diapauze’. Ze lijken dan net dood, maar dat is niet zo! Het lichaam van de vlinder past zich aan, aan koudere temperaturen. Het is in de wintertijd belangrijk dat ze in de kou blijven, anders worden ze wakker uit hun winterslaap. Je kunt vlinders helpen door een insectennestkast op te hangen. Zo'n insectennestkast is natuurlijk ook fijn voor andere insectensoorten.

Ja, bijen houden een winterslaap. Doorgaans doen ze dit in een soort nest. Je kunt ze helpen door je tuin niet teveel op te ruimen, zodat ze genoeg schuilplekjes kunnen vinden in het najaar of door een insectennestkast op te hangen. Zo'n insectennestkast is ook prettig voor andere insectensoorten.

  • Je kunt insecten zoals bijen helpen aan een fijn schuilplekje door een insectennestkast op te hangen. En ruim je tuin niet teveel op, dan kunnen insecten schuilen in bladafval, holle stengels of hout.
  • Verder helpt het om boomsoorten die in de lente veel stuifmeel geven (zoals knotwilgen) op tijd te knotten en te snoeien, zodat ze in het voorjaar mooi uitlopen.
  • Het planten van bloemen die in het voorjaar uitkomen, helpt insecten ook vooruit. En laat bloemen zoals paardenbloemen staan (die groeien vanaf januari).