Vogelgriep in de pluimveesector

Het vogelgriepseizoen lijkt steeds langer en heviger te worden. En dat is slecht nieuws. Hoe moeten we dit probleem aanpakken? En hoe kunnen we veel dierenleed voorkomen?

Vogelgriep in de pluimveesector

Vogelgriep (Aviaire Influenza en kortweg AI) is, zoals de naam al aangeeft, een ziekte die onder vogels voorkomt. De ziekte wordt veroorzaakt door een virus, waarvan verschillende varianten bestaan. Sommige varianten van het virus zijn ook besmettelijk voor mensen (zoönose). Voor meer algemene informatie over vogelgriep, zie onze FAQ-pagina. Op deze pagina richten we ons op pluimvee.

In het vorige millennium kwam vogelgriep in de pluimveehouderij slechts sporadisch voor. In 2003 was de eerste grote uitbraak in Nederland, waarbij zo’n 30 miljoen dieren werden gedood, omdat ze besmet waren of daarvan verdacht werden. De jaren erna bleef het rustig, maar sinds 2014 is vogelgriep een bijna jaarlijks terugkerend probleem in de pluimveesector.

Jaarlijks kost de vogelgriep tienduizenden vogels het leven.

Bestrijding van vogelgriep

Vogelgriep is een meldings- en bestrijdingsplichtige ziekte. Het overheidsbeleid is sinds 2003 wel veranderd: zo wordt pluimvee nu regelmatig getest en worden verdenkingen van vogelgriep meestal zeer snel gemeld, omdat pluimveehouders weten waar ze op moeten letten. Dieren op besmette of verdachte bedrijven worden gedood in de hoop dat het virus zich niet naar andere bedrijven verspreidt. Ook wordt er de laatste jaren vaak een ophokplicht ingesteld om de kans dat kippen besmet raken door wilde vogels te verkleinen. Het probleem van dit beleid is dat het zorgt voor veel dierenleed. De afgelopen jaren zijn miljoenen dieren besmet geraakt en ‘geruimd’. En de lange ophokplichten ontnemen dieren de kans om in de vrije uitloop te scharrelen.

Steeds groter probleem

Het vogelgriepseizoen lijkt steeds langer en heviger te worden. En dat is slecht nieuws. Jaarlijks worden honderdduizenden dieren ‘geruimd’. Een deel van de dieren is niet eens ziek, maar wordt preventief gedood om verdere verspreiding van het virus te voorkomen. De laatste jaren werd duidelijk dat wilde vogels nu drager zijn van ernstige (hoog pathogene) varianten van het virus, waarmee ze pluimvee kunnen besmetten. Daarmee is de huidige bestrijding van het vogelgriepvirus al helemaal niet meer steekhoudend, omdat het virus geen incidenteel probleem meer is. Buiten dat vogelgriep voor onnoemelijk veel dierenleed zorgt, kost het de overheid en de pluimveesector handenvol geld. Daarnaast zijn er risico’s voor de volksgezondheid. De kans dat het virus overslaat op mensen is klein, maar niet ondenkbaar.

Dierenbescherming dringt al jaren aan op maatregelen

De Dierenbescherming maakt zich al jaren sterk voor een structurele en zo diervriendelijk mogelijke aanpak van de permanente dreiging van vogelgriep. In 2015 kwam de Dierenbescherming met het rapport 'Diervriendelijke aanpak vogelgriep. Geef ze een griepprik en een betere uitloop'.

Bekijk het rapport

Vervolgens werd na lang aandringen van de Dierenbescherming een werkgroep ingesteld met vertegenwoordigers van de pluimveesector (AVINED), het Ministerie van Landbouw en de Dierenbescherming om na raadpleging van deskundigen een plan te maken om de risico’s en de gevolgen van vogelgriep te verkleinen. In 2019 presenteert deze werkgroep de Roadmap Strategische Aanpak Vogelgriep. Het stuk bevat 28 aanbevelingen om het risico op uitbraken en de gevolgen van zeer besmettelijke vogelgriep te verminderen. De genoemde partijen werken nu aan de uitvoering van deze Roadmap. Sommige maatregelen konden op korte termijn worden genomen, zoals het verbeteren van de bioveiligheid op bedrijven. Andere maatregelen zullen meer tijd gaan kosten, zoals het ontwikkelen van vaccins tegen vogelgriep.

Bekijk de Roadmap

Ondanks de genomen maatregelen wordt de situatie steeds ernstiger. Wilde vogels dragen ernstige vormen van vogelgriep nu jaarrond bij zich, en jaarlijks raken honderdduizenden dieren in de pluimveehouderij besmet en gedood. Ook het risico voor de volksgezondheid blijft aanwezig, en wordt sinds de COVID-19-pandemie steeds urgenter gevoeld.

Virologen en andere wetenschappers zijn het eens over de oplossingsrichtingen. Daarom dringen we samen met hen aan bij de overheid om nu snel actie te ondernemen op drie oplossingsrichtingen die om stevige regie vragen:

  • Zorg voor een vaccin. Een vaccin beschermt dieren tegen ziekte en gaat verspreiding van het virus tegen. Daarom moet er meer onderzoek naar vaccins gedaan worden en moeten barrières zoals handelsbelemmeringen worden aangepakt.
  • Haal pluimveebedrijven weg bij waterrijke gebieden. Bedrijven in waterrijke gebieden lopen meer kans om besmet te raken met vogelgriep, omdat hier veel watervogels voorkomen die het virus bij zich kunnen dragen.
  • Verlaag de pluimveedichtheid: in concentratiegebieden en per bedrijf. Als bedrijven dichtbij elkaar liggen is de kans dat het virus zich verspreidt groter. En hoe meer dieren per bedrijf, hoe meer dieren gedood moeten worden bij een besmetting.

Het is essentieel dat met name maatregel 2 en 3 worden meegenomen in de integrale aanpak met betrekking tot stikstof, water en klimaat, en dat alle maatregelen worden geïntegreerd in de aanpak van zoönosen. Hierop dringen we aan, samen met wetenschappers en andere ngo’s. Daarnaast kan er op kortere termijn worden gewerkt aan kleinere maatregelen zoals aangescherpte bioveiligheid.

Nieuwsberichten en blogs van de Dierenbescherming