Vogelgriep is, zoals de naam al aangeeft, een ziekte die onder vogels voorkomt. De ziekte wordt veroorzaakt door een virus, waarvan verschillende varianten bestaan. Sommige varianten van het virus zijn ook besmettelijk voor mensen (zoönose). Op deze pagina richten we ons op pluimvee. Voor meer algemene informatie over vogelgriep, zie onze FAQ-pagina.
In het vorige millennium kwam vogelgriep in de pluimveehouderij slechts sporadisch voor. In 2003 was de eerste grote uitbraak in Nederland, waarbij zo’n 30 miljoen dieren werden gedood, omdat ze besmet waren of daarvan verdacht werden. De jaren erna bleef het rustig, maar sinds 2014 is vogelgriep een bijna jaarlijks terugkerend probleem in de pluimveesector.
Bestrijding van vogelgriep
Vogelgriep is een meldings- en bestrijdingsplichtige ziekte. Om verspreiden te voorkomen wordt pluimvee regelmatig getest en worden verdenkingen van vogelgriep meestal snel gemeld, pluimveehouders weten ondertussen waar ze op moeten letten. Dieren op besmette of verdachte bedrijven worden gedood in de hoop dat het virus zich niet naar andere bedrijven verspreidt. Ook wordt er de laatste jaren vaak een ophokplicht ingesteld om de kans dat kippen besmet raken door wilde vogels te verkleinen. Het probleem van dit beleid is dat het veel dierenleed veroorzaakt. Niet alleen omdat miljoenen dieren de afgelopen jaren besmet zijn geraakt en ‘geruimd’, waaronder veel gezonde dieren, maar ook omdat de lange ophokplichten de dieren de kans ontnemen om in de vrije uitloop te scharrelen.
Steeds groter probleem
Was er eerst incidenteel vogelgriep, afgelopen decennia was het bijna elk jaar raak. Ook lijkt vogelgriep sneller om zich heen te grijpen en het vogelgriepseizoen langer te duren. En dat is slecht nieuws. Voor dieren in de veehouderij maar ook voor wilde vogels. De laatste jaren werd duidelijk dat wilde vogels nu drager zijn van ernstige (hoog pathogene) varianten van het virus, waarmee ze pluimvee kunnen besmetten. Daarmee is de huidige bestrijding van het vogelgriepvirus niet meer toereikend, omdat het virus geen incidenteel probleem meer is. Buiten dat vogelgriep voor onnoemelijk veel dierenleed zorgt, kost het de overheid en de pluimveesector handenvol geld. Daarnaast zijn er risico’s voor de volksgezondheid. De kans dat het virus overslaat op mensen is klein, maar niet ondenkbaar.
Dierenbescherming dringt al jaren aan op maatregelen
De Dierenbescherming maakt zich al jaren sterk voor een structurele en zo diervriendelijk mogelijke aanpak van de permanente dreiging van vogelgriep. In 2015 kwam de Dierenbescherming met het rapport 'Diervriendelijke aanpak vogelgriep. Geef ze een griepprik en een betere uitloop'.
Bekijk het rapport
Vervolgens werd na lang aandringen van de Dierenbescherming een werkgroep ingesteld met vertegenwoordigers van de pluimveesector (AVINED), het Ministerie van Landbouw en de Dierenbescherming om na raadpleging van deskundigen een plan te maken om de risico’s en de gevolgen van vogelgriep te verkleinen. In 2019 presenteerde deze werkgroep de Roadmap Strategische Aanpak Vogelgriep met 28 aanbevelingen om het risico op uitbraken en de gevolgen van zeer besmettelijke vogelgriep te verminderen. Sommige maatregelen konden op korte termijn worden genomen, zoals het verbeteren van de bioveiligheid op bedrijven. Andere maatregelen kosten meer tijd, zoals het ontwikkelen van vaccins tegen vogelgriep. In 2023 werden nog openstaande acties uit de roadmap overgenomen in het Intensiveringsplan Vogelgriep wat in 2024 werd gepresenteerd door de ministeries van LVVN en VWS.
Bekijk de Roadmap
De Dierenbescherming is blij met alle ontwikkelingen, maar er is nog veel ruimte voor verbetering. Daarom blijven we bij de overheid, samen met wetenschappers en andere ngo's, aandringen om nu snel actie te ondernemen op drie oplossingsrichtingen die om stevige regie vragen:
- Zorg voor een vaccin. Een vaccin beschermt dieren tegen ziekte en gaat verspreiding van het virus tegen. Daarom moet er meer onderzoek naar vaccins gedaan worden en moeten barrières zoals handelsbelemmeringen worden aangepakt.
- Haal pluimveebedrijven weg bij waterrijke gebieden. Bedrijven in waterrijke gebieden lopen meer kans om besmet te raken met vogelgriep, omdat hier veel watervogels voorkomen die het virus bij zich kunnen dragen.
- Verlaag de pluimveedichtheid: in concentratiegebieden en per bedrijf. Als bedrijven dicht bij elkaar liggen is de kans dat het virus zich verspreidt groter. En hoe meer dieren per bedrijf, hoe meer dieren gedood moeten worden bij een besmetting.
Het is essentieel dat met name maatregel 2 en 3 worden meegenomen in de integrale aanpak met betrekking tot stikstof, water en klimaat, en dat alle maatregelen worden geïntegreerd in de aanpak van zoönosen.
Testen met vaccins
Door alle druk is er eindelijk voortgang in het vaccinatiedossier. Uit onderzoek is gebleken dat er twee vaccins zijn die goed lijken te werken tegen vogelgriep bij pluimvee. Deze zijn in 2023/2024 getest in een veldproef en succesvol gebleken. Daarom is het ministerie van LVVN nu gestart met een pilot waarbij pluimvee tegen vogelgriep wordt gevaccineerd op 1 pluimveebedrijf. Deze pilot loopt tot begin 2027. De Dierenbescherming blijft dit nauwgezet volgen en roept op tot snelle implementatie zodra de pilot is afgerond.
Pluimvee wordt ook nu overigens al gevaccineerd tegen andere ziektes. Alle vaccins, dus ook de vaccins tegen vogelgriep, worden getest op hun werkzaamheid, maar ook op de veiligheid voor mens en dier. Het is dus veilig om eieren of vlees van gevaccineerde dieren te consumeren.
Aandacht voor locatie pluimveebedrijven
In het intensiveringsplan is ook aandacht voor de locatie van pluimveebedrijven. De overheid onderzoekt de mogelijkheden om nieuwvestiging en uitbreiding van bedrijven in risicogebieden te verbieden. Daarnaast worden de risicogebieden verder gedefinieerd.
