Dierenhulp

Het is belangrijk dat de gemeente het gehele traject van dierenhulp kostendekkend vergoedt. Dit bevordert de continuïteit en kwaliteit van de dienstverlening. De Dierenbescherming heeft een dienstenboek opgesteld waar gemeenten keuzes kunnen maken om hun wettelijke verplichting en aanvullende diensten vorm te geven. Deze kunt u op deze pagina vinden.

Zwervende dieren

Gemeenten hebben specifieke wettelijke verplichtingen met betrekking tot het opvangen van dieren die op straat zwerven, terwijl het vermoeden is dat ze een eigenaar hebben (de gemeente moet deze dieren veertien dagen voor de vermeende eigenaar opvangen, juridisch: ‘bewaren'). Als die zich niet binnen veertien dagen meldt, bepaalt de burgemeester wat er met het dier gebeurt. Bij voorkeur draagt de burgemeester het eigendom van het dier over aan een dierenopvangcentrum dat het dier vervolgens bij een nieuwe particuliere eigenaar plaatst.

Afstandsdieren

Behalve zwervende dieren, waarvoor de gemeente een wettelijke opvangplicht heeft, komen er ook veel gezelschapsdieren in het opvangcentrum terecht die niet per se onder deze opvangplicht vallen. Veel mensen willen afstand doen van hun dier en brengen het naar het dierenopvangcentrum. Bijvoorbeeld omdat ze het in een impuls hebben aangeschaft en niet goed weten hoe ze het dier moeten verzorgen of omdat ze de kosten hebben onderschat. Opvangcentra beheren indien nodig de instroom met het hanteren van wachtlijsten.

Als mensen worden opgenomen of gearresteerd, of er is sprake van huiselijk geweld, is opvang of herplaatsing van hun huisdieren van groot belang. Soms kunnen familie of kennissen van de eigenaar voor de dieren zorgen, maar dit is niet altijd het geval. Het komt helaas regelmatig voor dat in dergelijke situaties niets is geregeld voor de huisdieren. Dan kan een dierenopvangcentrum uitkomst bieden.

Om de opvang of herplaatsing goed te regelen, is het van belang dat de betrokken hulpdiensten, zoals politie, sociale hulpdiensten en dierenopvangcentra, hier afspraken over maken. De gemeente kan hierin een faciliterende rol spelen en financiële ondersteuning bieden.

Ook in het wild levende dieren kunnen hulp nodig hebben. Ze kunnen bijvoorbeeld vastzitten in prikkeldraad, gewond raken in het verkeer of slachtoffer zijn van vergiftiging. In veel gevallen komen in het wild levende dieren in de problemen door menselijk handelen. De ‘bewaarplicht’ die gemeenten hebben voor gevonden huisdieren geldt niet voor in het wild levende dieren, maar er is in algemene zin wel een zorgplicht voor deze dieren. Vanuit de eigen invulling van deze zorgplicht kan de gemeente bijdrage leveren aan opvangcentra en vervoerders die deze dieren helpen. Ook kan zij burgers informeren over dit onderwerp.

De RDA maakte een Zienswijze Dilemma's in de wildopvang. De RDA vindt dat een wild dier geholpen moet worden, als het zich niet meer zelfstandig kan aanpassen aan de situatie en als er een kans is op herstel en terugplaatsing in de natuur. Dat geldt bijvoorbeeld voor gewonde, vervuilde of verstrikte dieren. Voor verzwakte, uitgeputte en zieke dieren moet in de afwegingen naast het belang van het individuele dier ook het effect op de populatie en het ecosysteem worden meegewogen. Het maken van de goede afweging is voor de meeste mensen onmogelijk. De RDA vindt dat de wettelijke zorgplicht moet worden opgevat als ‘zoekplicht naar deskundigheid’: het inschakelen van de dierenambulance of hulpdiensten, of 144 bellen voor advies. De dierenambulances en wildopvangcentra zijn voor hun voortbestaan afhankelijk van financiële ondersteuning van onder andere gemeenten.

De Dierenbescherming maakt deel uit van de Spreekbuis Wildopvang en Dierenambulances. De spreekbuis is opgericht voor het waarborgen van kwalitatieve wildopvang- en vervoerscapaciteit in Nederland en daarnaast voor het behartigen van de collectieve belangen van Nederlandse wildopvangcentra en dierenambulances. Dit samenwerkingsverband heeft geen officiële status, maar ondersteunt het werkveld van wildopvangen en dierenambulances.

Ook in het wild levende dieren kunnen hulp nodig hebben. Ze kunnen bijvoorbeeld vastzitten in prikkeldraad, gewond raken in het verkeer of slachtoffer zijn van vergiftiging. In veel gevallen komen in het wild levende dieren in de problemen door menselijk handelen. De ‘bewaarplicht’ die gemeenten hebben voor gevonden huisdieren geldt niet voor in het wild levende dieren, maar er is in algemene zin wel een zorgplicht voor deze dieren. Vanuit de eigen invulling van deze zorgplicht kan de gemeente bijdrage leveren aan opvangcentra en vervoerders die deze dieren helpen. Ook kan zij burgers informeren over dit onderwerp.

Het is van belang dat inwoners voldoende informatie krijgen om te weten wat zij moeten doen als zij een hulpbehoevend wild dier aantreffen. Gemeenten kunnen hierbij een rol spelen door het opzetten van een publiekscampagne.

In toenemende mate krijgen dierenambulances en wildopvangcentra te maken met vogelgriep. De dierenambulance is er om dieren die zorg nodig hebben (ziek/gewond) te vervoeren naar een dierenarts of opvang. Hier vallen ook dieren onder die mogelijk besmet zijn met vogelgriep. Als onze medewerkers bij zo'n situatie betrokken zijn, houden ze zich aan de protocollen van LVVN. Zo dragen ze onder andere beschermende kleding bij meldingen van verdachte vogels.

De dierenambulance is er primair om dieren te vervoeren die hulp/zorg nodig hebben. Dode dieren vallen daar niet onder, tenzij is afgesproken met instanties dat een dierenambulance dit als dienstverlening uitvoert. Dit geldt ook voor watervogels.

De Dierenbescherming heeft een Dienstenboek ontwikkeld om de gemeente te helpen bij een professionele en efficiënte dierennoodhulp. Dit document biedt een volledig productenpakket, van melding tot herplaatsing of hereniging. Een uitgewerkte versie van het Dienstenboek is verkrijgbaar bij de Dierenbescherming op deze pagina.

Het is essentieel dat iedereen zonder terughoudendheid melding kan maken van dierenmishandeling of -verwaarlozing. Als een inwoner getuige is van verwaarlozing of mishandeling, kan er direct een melding bij 144 gemaakt worden. De stap naar het melden van dergelijke voorvallen is soms groot. De gemeente kan daarom zorgen voor een aanspreekpunt waar inwoners laagdrempelig terecht kunnen en waar de anonimiteit van de melder geborgd is. Dit verlaagt de algehele drempel voor het signaleren van zowel openbare als privé-incidenten. Het is hierbij van belang dat de registratie en communicatie van en tussen lokale en landelijke meldkanalen op orde is.

Potentiële melders, zoals buurtbewoners, professionals en omwonenden, moeten goed geïnformeerd zijn over wat wordt verstaan onder mishandeling of verwaarlozing en hoe zij dit kunnen melden. Voorlichtingscampagnes en informatiebijeenkomsten dragen bij aan een verhoogd bewustzijn en stimuleren een proactieve houding richting dierenwelzijn.

Er dienen concrete protocollen aanwezig te zijn voor de afhandeling van meldingen van dierenmishandeling en -verwaarlozing. Deze protocollen omvatten:

• Een vast proces voor de ontvangst en registratie van meldingen.
• Een initiële beoordeling van de melding om urgentie en aard van het incident vast te stellen.
• Het inschakelen van de juiste experts, zoals dierenartsen, gedragstherapeuten en juridische adviseurs, om de situatie grondig te beoordelen en passende maatregelen te nemen.

Samenwerking met diverse afdelingen en experts

Een effectieve aanpak vereist multidisciplinaire samenwerking:

• Sociaal domein: De samenwerking met afdelingen die zich richten op maatschappelijke zorg kan helpen om de achterliggende sociale problematiek in kaart te brengen.
• Dierenartsen en gedragstherapeuten: Deze deskundigen kunnen de ernst van de situatie beoordelen en geven advies over de noodzakelijke interventies.
• Handhaving en juridische ondersteuning: Politie en juridische instanties spelen een cruciale rol in het vervolgen van overtreders en het waarborgen van de rechtspositie van de betrokken partijen.

De brandweer moet bij rampen zorgen voor de veiligheid van mens én dier. Om ervoor te zorgen dat dieren professionele hulp krijgen is het dan ook belangrijk dat de gemeente in het rampenbestrijdingsplan maatregelen opneemt over dieren. Voor het redden van grote dieren, zoals paarden en koeien, is specifieke ervaring en kennis nodig. De brandweer kan hier tijdens oefeningen extra aandacht aan besteden. Meer informatie is ook te vinden op Stichting Dieren in Rampen.

Bij het opstellen van het plan is het dat er goede afspraken gemaakt worden met betrokken partijen zoals de veiligheidsregio en het crisisteam. Meer informatie is ook te vinden op Stichting Dieren in Rampen.